Βρετανικά κατασκοπευτικά στο Ακρωτήρι

Της Φανούλας Αργυρού

Τι λένε τα έγγραφα του Φόρεϊν Όφις για πολιτικούς και προσωπικότητες της Κύπρου

Η επιστολή του Αμερικανού Προέδρου Λίντον Τζόνσον το 1964 προς τον Ινονού και ο ρόλος της στην αποτροπή των τουρκικών σχεδιασμών για εισβολή

ΩΣ ΔΙΑΚΑΤΕΧΟΜΕΝΟ από σύνδρομο κατωτερότητας που τον έκανε αψίθυμο, χαρακτηρίζουν τον Ρ. Ντενκτάς οι Βρετανοί

Μέρος Β΄

Σε γεύμα μεταξύ του Έλληνα πρέσβη στο Λονδίνο και του ανώτερου αξιωματούχου στο Φόρεϊν ΄Οφις κ. Goodison, στις 4 Μαρτίου 1982, ο τελευταίος προσπάθησε να μάθει τι εννοούσε ο Έλληνας πρωθυπουργός με τη δήλωσή του για αποχώρηση όλων των ξένων στρατευμάτων από τη νήσο. Ο Έλληνας πρέσβης τον διαβεβαίωσε ότι δεν εννοούσε την αποχώρηση των βάσεων.

Η επιστολή Τζόνσον το 1964

Παρεμπιπτόντως, σε μια έκθεση ημερομηνία 25 Μαρτίου 1982 του Νοτίου Τμήματος Ευρώπης του Φόρεϊν ΄Οφις, γίνεται αναφορά στην επιστολή του Αμερικανού προέδρου Τζόνσον, που έστειλε στον Τούρκο πρόεδρο Ινονού τον Ιούνιο του 1964, όταν οι Τούρκοι σκόπευαν να επιχειρήσουν στρατιωτική εισβολή στην Κύπρο. Η επιστολή, γράφει η σχετική αναφορά, «δεν δημοσιεύθηκε τότε και δεν έχουμε το πλήρες κείμενο. Το περιεχόμενό της όμως έγινε γνωστό μετά από χρόνια.

Ο πρόεδρος Τζόνσον, έχοντας μάθει ότι οι Τούρκοι θεωρούσαν ότι μπορούσαν, σύμφωνα με τις συνθήκες του 1960, να επέμβουν στην Κύπρο, δήλωσε ότι οι Αμερικανοί πίστευαν ότι ο σκοπός της προτεινόμενης επέμβασής τους ήταν για να υποστήριζαν τουρκοκυπριακή απόπειρα διχοτόμησης της νήσου. Κάτι τέτοιο αποκλειόταν από τη Συνθήκη Εγγυήσεως. Ο Τζόνσον, κατά τον ισχυρισμό, απείλησε ότι το ΝΑΤΟ δεν θα ερχόταν σε βοήθεια των Τούρκων, αν οι Ρώσοι αντιδρούσαν σε τουρκική στρατιωτική επέμβαση στην Κύπρο και αν ενεργούσαν στρατιωτικά εναντίον της Τουρκίας. Η απειλή (Τζόνσον) ήταν αποτελεσματική. Οι Τούρκοι τράβηξαν πίσω... Παρ΄ όλον ότι ο Τζόνσον έστειλε παρόμοιες προειδοποιήσεις στην Αθήνα, οι Ελληνοκύπριοι σύγκριναν εκείνο που βλέπουν ως αποτυχία των μετέπειτα προέδρων, με ό,τι κατάφερε ο Τζόνσον».

Κατασκοπευτικά στο ακρωτήρι

Το Υπουργείο Άμυνας της Βρετανίας έλαβε μια πρόταση από το Αρχηγείο του ΝΑΤΟ για χρήση των βρετανικών κατασκοπευτικών αεροπλάνων NIMROD από τη Βάση της ΡΑΦ Ακρωτηρίου στο πλαίσιο ΝΑΤΟϊκής άσκησης που θα ξεκινούσαν από βάση της νότιας Τουρκίας, και ζήτησε τη γνώμη του Βρετανικού Αρχηγείου Αεροπορίας στην Κύπρο. Όμως, παράλληλα, στις 30 Νοεμβρίου, ζήτησε και τη γνώμη του Φόρεϊν Όφις κατά πόσον η πρόταση ήταν πολιτικά αποδεκτή. Στις 3 Δεκεμβρίου 1982 το Φόρεϊν Όφις απάντησε στον Υπουργό Άμυνας ότι προτιμούσε η ΡΑΦ να μη χρησιμοποιήσει το Ακρωτήρι κατά τη διάρκεια άσκησης του ΝΑΤΟ. «Αυτή είναι η συνήθης πρακτική, εφόσον οι κυρίαρχες περιοχές των βάσεων στην Κύπρο δεν είναι του ΝΑΤΟ».

Πτήσεις U2 από το Ακρωτήρι

Το 1982 ήταν ξανά θέμα οι πτήσεις των αμερικανικών κατασκοπευτικών αεροπλάνων U2 από τη βάση Ακρωτηρίου. Οι Αμερικανοί τούς είχαν ειδοποιήσει για κάποιες αλλαγές δρομολογίων, όμως δεν είχαν δώσει ενδείξεις ότι αναμενόταν τερματισμός των πτήσεων στο προβλεπτό μέλλον. Οι πτήσεις κάλυπταν την έρημο το Σινά, όμως επεκτείνονταν και σε άλλες περιοχές της Μέσης Ανατολής και χρειαζόντουσαν παρακολουθήσεις και στα υψώματα Γκολάν.

Πορεία Μορφιτών

Στις 10 Νοεμβρίου 1982 η βρετανική Υπ. Αρμοστεία στη Λευκωσία ενημέρωνε το Λονδίνο για την Πορεία Μορφιτών της 24ης Οκτωβρίου ότι αυτή πέρασε ειρηνικά, αντίθετα με την προηγούμενη χρονιά όταν δημιουργήθηκαν επεισόδια. Παρευρέθησαν περίπου 700 άτομα, έγραφε η έκθεση, και ο Πρόεδρος Κυπριανού σε χαιρετισμό του δήλωσε ότι «ποτέ δεν θα υπογράψει λύση που θα σημαίνει αποδοχή των τετελεσμένων και την εγκατάλειψη του δικαιώματος των προσφύγων να επιστρέψουν στις πατρογονικές τους εστίες. Φαίνεται ότι οι διοργανωτές θα προσπαθήσουν να καθιερώσουν την πορεία ως ετήσιο γεγονός».

Επίσκεψη Καρπασιτών Αγγλίας στα κατεχόμενα

Εν τω μεταξύ, ο Σύνδεσμος Καρπασιτών Ηνωμένου Βασιλείου, με επιστολή του προς την πρωθυπουργό Μάργκαρετ Θάτσερ, εξέφραζε τη λύπη του για τη συνεχιζόμενη κατοχή και την παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κατεχόμενα όπου υπήρχαν τότε 1500 Ελληνοκύπριοι απομονωμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο και σημείωνε την επιθυμία πολλών μελών του Αυνδέσμου να επισκεφθούν τους συγγενείς τους στα κατεχόμενα.

Στις 10 Αυγούστου 1982 ο πρόεδρος του Συνδέσμου, Π. Χατζήπαναγη, έστειλε κατάλογο κατοίκων Αγγλίας και μελών του Συνδέσμου που ήθελαν να επισκεφθούν τα κατεχόμενα μεταξύ 25, 26 και 27 Αυγούστου 1982. Οι Τουρκοκύπριοι όμως απαίτησαν υπογραφή αίτησης εκ των προτέρων και οι Καρπασίτες δεν δέχονταν. Ο κ. Χατζήπαναγη, σύμφωνα με τα έγγραφα, εισηγήθηκε συμβιβαστική πρόταση όπου οι Καρπασίτες να υπέγραφαν την ώρα που θα έφθαναν στο οδόφραγμα.

Ο κ. Hunt, του Φόρεϊν ΄Οφις (19.4.1982), ενθάρρυνε τον κ. Χατζήπαναγη να επικοινωνήσει, όπως εισηγήθηκε ο τελευταίος, με τον Τουρκοκύπριο κ. Μουφτιζατέ (που προφανώς ήταν ο αντιπρόσωπος του κατοχικού καθεστώτος στο Λονδίνο), παρόλο που ο Βρετανός αξιωματούχος πίστευε ότι απλά ο Μουφτιζατέ δεν θα ήταν σε θέση να κάνει οτιδήποτε. Βρίσκουμε ότι το θέμα απέτυχε να διευθετηθεί τον Αύγουστο και ο κ. Χατζήπαναγη συνεχίζει τις προσπάθειές του για επίσκεψη τα Χριστούγεννα. Οι Τουρκοκύπριοι, όμως, προβάλλουν διάφορες προφάσεις και φαίνεται ότι, με το τέλος του χρόνου, η επίσκεψη παραπέμπεται στο νέο έτος...

Πώς έβλεπαν οι Βρετανοί προσωπικότητες στην Κύπρο

Αλπάι Τουρτουράν

Για τον Τουρκοκύπριο Αλπάι Τουρτουράν, ο κ. Harrison του Νοτίου Τμήματος Ευρώπης έγραφε ότι του έδωσε την εντύπωση ότι αν το κόμμα του καταφέρει να κυβερνήσει, θα είναι πιο ευέλικτο στην προσέγγισή του στο Κυπριακό. Όμως διερωτήθηκα, μιλώντας με τον Τουρτουράν, κατά πόσον αυτή ήταν ακριβώς η εντύπωση που προσπαθούσε να μου δώσει και αν πράγματι το κόμμα θα είναι διαφορετικό αν κυβερνήσει, σημείωνε ο Βρετανός αξιωματούχος.

Ραούφ Ντενκτάς

Αφού καταγράφεται ένα μακροσκελές βιογραφικό ως υποστηρικτή της διχοτόμησης και δημιουργού της ΤΜΤ, καταλήγει χαρακτηρίζοντας τον Ντενκτάς ως διακατεχόμενο από σύνδρομο κατωτερότητας που τον έκανε αψίθυμο, ότι φανταζόταν ότι τον παρεξηγούσαν, και ότι δεν γινόταν κατανοητός.

Σπύρος Κυπριανού

Ως υπουργός Εξωτερικών υπήρξε ηγετική φυσιογνωμία στο υπουργικό συμβούλιο και υπέρμαχος της σκληρής πολιτικής των μη υποχωρήσεων προς τους Τούρκους. Τα κατάφερνε πολύ καλά στα Ηνωμένα Έθνη και χειριζόταν το Κυπριακό με ιδιαίτερη προσοχή. Στις σχέσεις του με τη Δύση ήταν συχνά δύσκολος. Ήταν ανάθεμα για τους Αμερικανούς και κρατήθηκε μακριά από τη διεθνή διπλωματία μετά την τουρκική εισβολή, κυρίως λόγω της επιμονής του Κληρίδη. Ως πρόεδρος ήταν αδύνατος και αναποφάσιστος. Η προθυμία του να συνεργαστεί με το ΑΚΕΛ τον άφησε εκτεθειμένο σε επικρίσεις από τη δεξιά ότι ήταν εγκλωβισμένος στη σχέση με την αριστερά. Δύσκολος κοινωνικά και είχε γνώση της δικής του υπόστασης. Είχε προβλήματα υγείας.

Εζεκίας Παπαϊωάννου

Αφοσιωμένος κομμουνιστής, πολύ σταλινικού χαρακτήρα, επίμονος. Όταν η σοβιετική πολιτική είχε στο παρελθόν διαφοροποιηθεί από εκείνην του ΑΚΕΛ, ο Παπαϊωάννου επέκρινε τη Μόσχα, όμως αργότερα δεν έδειξε τέτοια διαφοροποίηση.

Η σύζυγός του, η οποία ήταν ξανά νυμφευμένη, μία φορά με Τουρκοκύπριο, ήταν πλούσια και της μπουρζουαζίας. Πέθανε το 1977 και του στοίχισε ο θάνατός της· χάρισε την περιουσία της συζύγου του στο κόμμα.

Τάσσος Παπαδόπουλος

Αντικατέστησε τον Γλαύκο Κληρίδη ως διαπραγματευτής στις ενδοκοινοτικές συνομιλίες τον Απρίλιο του 1976. Ο Παπαδόπουλος δεν προσπάθησε να κρύψει εκείνο που θεωρούσε ως τουρκική αδιαλλαξία. Λεγόταν ότι ο Μακάριος τον προωθούσε ως μελλοντικό ηγέτη της κεντροδεξιάς, όμως πέθανε πριν να το κατορθώσει και ανέλαβε πρόεδρος ο Κυπριανού. Ο Παπαδόπουλος δεν έκρυβε σχεδόν καθόλου την αντιπάθειά του προς τον Κυπριανού και πόσο «χαμηλά» τον είχε. Μετά τη δημόσια πρόκληση προς τον Κυπριανού για τον χειρισμό του στο Κυπριακό, ο Κυπριανού τον έδιωξε (sucked) από διαπραγματευτή τον Ιούλιο του 1978. Παρ΄ όλον ότι δεν ήταν δημοφιλής είτε στη δεξιά είτε στην αριστερά, και δεν είχε προσωπικούς οπαδούς, ίδρυσε το δικό του κόμμα τον Νοέμβριο του 1980.

Τον Φεβρουάριο του 1972 παντρεύτηκε τη νεαρή χήρα του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, Φωτεινή, ο οποίος είχε δολοφονηθεί. Είχαν δύο παιδιά δικά τους και δύο από τον προηγούμενο γάμο της Φωτεινής. Καθώς είναι θυγατέρα (φυσική) του μ. εκατομμυριούχου Αναστάσιου Λεβέντη, ο οποίος χρηματοδοτούσε τον Καραμανλή στην παριζιάνικη εξορία του, αυτό του πρόσφερε οικογενειακό δεσμό με τον Καραμανλή και διατηρούσε τη σχέση αυτή σε καλή κατάσταση.

Δεν ήταν εύκολος συνομιλητής. Δεν προσπαθούσε να κρύψει την άποψή του ως προς το τι θεωρούσε τουρκική αδιαλλαξία, αλλά και ούτε την περιφρόνησή του για τους περισσότερους Ελληνοκύπριους πολιτικούς.

Αλέξης Γαλανός

Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος του ΔΗΚΟ από τον Ιούνιο του 1981. Παρ’ όλες τις διαφορές του με τον Κυπριανού για οικονομικά θέματα, δεν αποφάσισε να φύγει από το ΔΗΚΟ. Φιλόδοξος και αναξιόπιστος, είναι έξυπνος, όμως έχει μια ενοχλητική ανωτερότητα και τείνει να υπερεκτιμά τη σημασία του.

Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Α΄

Το δεξί χέρι του Μακαρίου ανέλαβε Αρχιεπίσκοπος μετά τον θάνατο του τελευταίου το 1977. Ως Εθνάρχης επικαλείτο το δικαίωμα να εκφράζει απόψεις σε πολιτικά θέματα. Στο δικοινοτικό πρόβλημα ήταν σκληροπυρηνικά εναντίον της τουρκικής θέσης και δυναμικός υποστηρικτής της ελληνικής Ιδέας. Δεν υποστήριζε τον ενδοκοινοτικό διάλογο. Κατά την επίσκεψη του Παπανδρέου εμφανίστηκε ως ο πλέον αποτελεσματικός, σε δημόσιες δηλώσεις, από την ελληνοκυπριακή πλευρά.

ΦΑΝΟΥΛΑ ΑΡΓΥΡΟΥ
Δημοσιογράφος-ερευνήτρια

http://www.sigmalive.com/simerini/politics/122837

Διαβάστε περισσότερα...

Κύπρος: Οι Βρετανικές Βάσεις δεν έχουν καμία απολύτως κυριαρχία ούτε εξουσίες

Ο Γάλλος καθηγητής Αλάν Πελέ υποδεικνύει ότι η Λευκωσία
πρέπει να επιδιώξει διάλογο με το Λονδίνο

Του Ανδρέα Πιμπίσιη
Η Κύπρος θα πρέπει να προχωρήσει σε μια διαπραγμάτευση με τη Βρετανία για το θέμα κι αν δεν υπάρχει κατάληξη τότε να αποφασίσει για τα επόμενα βήματα. Αυτό δεν είναι δική μου απόφαση, αλλά οι ίδιοι οι Κύπριοι θα πρέπει να αποφασίσουν.
Ο διάσημος καθηγητής Αλάν Πελέ, ο οποίος βρέθηκε πρόσφατα στην Κύπρο, αναφέρεται στο καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων και τονίζει πως σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να θεωρούνται κυρίαρχες. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στον «Φ» σημειώνει ότι είναι στρατιωτικές και νομικά δεν μπορούν να επικαλούνται οποιαδήποτε κυριαρχία.
Ο καθηγητής Πελέ τονίζει πως η επίκληση ύπαρξης κυριαρχίας στις περιοχές των Βάσεων σημαίνει ότι αυτή αφαιρείται από τη χώρα στην οποία βρίσκονται, στην προκειμένη περίπτωση την Κυπριακή Δημοκρατία. Ο Γάλλος καθηγητής, που βρέθηκε στη χώρα μας και μίλησε σε εκδήλωση που διοργάνωσε το Πολιτικό Γραφείο Γιώργου Λιλλήκα, αναφέρει ακόμα ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να αποτολμήσει να ανοίξει συζήτηση με τη Βρετανία για το θέμα των Βάσεων. Απορρίπτει τα όσα λέγονται περί των προβλημάτων που θα προκληθούν εάν ανοίξει μια τέτοια συζήτηση και κυρίως ότι δεν κινδυνεύει η εδαφική ακεραιότητα ή υπόσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας. - Όλοι μιλούν για τις κυρίαρχες Βρετανικές Βάσεις και το ερώτημα που προκύπτει είναι το κατά πόσο αυτές είναι όντως κυρίαρχες. - Καθαρά όχι. Το όνομα προκύπτει από τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης του 1960. Κυριαρχία σημαίνει ότι οι περιοχές των Βρετανικών Βάσεων έχουν πλήρη εξουσία. Αναλύοντας κάποιος τις πρόνοιες της Συνθήκης είναι ξεκάθαρο πως τέτοιες εξουσίες οι Βάσεις δεν έχουν.

- Γιατί τότε χρησιμοποιείται αυτός ο χαρακτηρισμός; Μήπως είναι για πολιτικούς λόγους ή υπάρχει κάποια σκοπιμότητα;
- Είναι γνωστό ότι η Βρετανία ήταν αποικιοκρατική δύναμη. Την εποχή εκείνη ήταν πολιτική των αποικιοκρατών, όχι μόνο στην περίπτωση της Βρετανίας αλλά αυτό έπραττε και η Γαλλία, να διαμηνύουν ότι έχουν τον απόλυτο έλεγχο των αποικιών. Είμαστε στο 1960, ακριβώς τη χρονιά που η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, είπε ότι οι διοικούσες δυνάμεις - όπως ήταν οι αποικιοκρατικές χώρες - θα ασκούσαν εξουσία στις αποικίες τους. Ήταν μια περίοδος αλλαγής στην προσπάθεια των κρατών για ελευθερία. Δεν σήμαινε κάτι εκείνη την εποχή.
- Οι Βάσεις είναι κυρίως στρατιωτικές. - Εγώ θα έλεγα πως κανονικά έπρεπε να ήταν μόνο στρατιωτικές. Εάν κοιτάξεις τις πρόνοιες της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης είναι σαφές ότι εκεί έπρεπε να εφαρμόζονται οι νόμοι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ήταν ξεκάθαρο ότι αυτές οι περιοχές θα έμεναν κυρίαρχες μόνο σε σχέση με στρατιωτικούς λόγους. Αν κοιτάξει κάποιος την ιστορία τους θα δει ότι είναι μόνο στρατιωτικές βάσεις και έτσι έπρεπε να είναι. Το γεγονός ότι στρατιωτικά έχουν μια κυριαρχία αυτό δεν σημαίνει ότι αποτελεί και τη γέφυρα προς την άσκηση κυριαρχίας σε ολόκληρη την περιοχή.
- Γιατί κατά την άποψή σας θα πρέπει η Κύπρος και η Βρετανία να συζητήσουν εκ νέου αυτό το θέμα; - Απλούστατα γιατί ποτέ δεν το είχαν συζητήσει από το 1960 και μετά. Ως δικηγόρος θα έλεγα πως η Συμφωνία Εγκαθίδρυσης δεν ήταν παράνομη αλλά περισσότερο ήταν προϊόν επιβολής προς την Κύπρο. Βεβαίως κατά κανόνα οι συνθήκες αποτελούν προϊόν επιβολής. Για παράδειγμα, εμείς στη Γαλλία επιβάλαμε τους δικούς μας όρους στη συνθήκη στην οποία είχαμε καταλήξει με την Τσαντ. Η Κύπρος ήταν μια αποικία.
Αποφάσισε για την αυτοδιάθεσή της, είτε άρεσε αυτό είτε όχι στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το δικαίωμά της για εδαφική κυριαρχία έπρεπε να γίνει σεβαστό, κάτι όμως που δεν συνέβη. Κι αυτό δημιουργεί κάποια προβλήματα.
- Δεν φαίνεται όμως να υπάρχει διάθεση από πλευράς κυβερνήσεων της Κύπρου να εγείρουν τέτοιο θέμα. - Εγώ είμαι δικηγόρος και όχι πολιτικός, δεν έχω σχέσεις με κόμματα ή οποιονδήποτε άλλο, γι’ αυτό και οι απόψεις μου είναι καθαρά νομικές. Αυτό που ξέρω εγώ είναι πως όταν υπάρχει κάποιο πρόβλημα θα πρέπει να επιλύεται.
Συζητώντας με τους φίλους μου εδώ υπάρχει μια λανθασμένη, εγώ θα τη χαρακτήριζα και ηλίθια, αντίληψη πως αν θέσουν υπό αμφισβήτηση τη νομική υπόσταση των Βάσεων τότε θα προκύψει θέμα και για την ίδια την ύπαρξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Νομικά ομιλούντες αυτό είναι κάτι που δεν στέκει με τίποτε. Το γεγονός ότι η Κυπριακή Δημοκρατία υφίσταται δεν έχει να κάνει με τη Συνθήκη. Υπάρχει μια εντύπωση βαθιά χαραγμένη μέσα στα μυαλά των Κυπρίων που σε νομικό επίπεδο είναι ανοησία.
Φωτογραφία
- Δηλαδή το να ανοίξει μια συζήτηση για το θέμα των Βάσεων δεν θα επηρεάσει καθ’ οιονδήποτε τρόπο την ύπαρξη της Κυπριακής Δημοκρατίας; Θεωρούν κάποιοι πως αν αφαιρεθεί οτιδήποτε από το παζλ που δημιούργησε την Κυπριακή Δημοκρατία, στην προκειμένη περίπτωση η Βρετανία, τότε αυτή θα καταρρεύσει. - Αυτό είναι καθαρά πολιτικό αλλά νομικά δεν υφίσταται. Νομικά η εδαφική ακεραιότητα ολόκληρης της νήσου δεν κινδυνεύει.
- Όλα αυτά τα χρόνια μπορούσε να εγερθεί από κυπριακής πλευράς αυτό το θέμα;
- Όπως είπα όχι μόνο μπορούσε αλλά έπρεπε να το εγείρει. Είναι καθήκον των κρατών να διευθετούν τα ζητήματά τους ειρηνικά μέσα από μια διαπραγμάτευση. Γι’ αυτό η Κύπρος θα πρέπει να προχωρήσει σε μια διαπραγμάτευση με τη Βρετανία για το θέμα κι αν δεν υπάρχει κατάληξη τότε να αποφασίσει για τα επόμενα βήματα. Αυτό δεν είναι δική μου απόφαση αλλά οι ίδιοι οι Κύπριοι θα πρέπει να αποφασίσουν.
Το ζήτημα δεν είναι: φεύγουν ή μένουν οι Βάσεις. Πιστεύω ότι οι διαπραγματεύσεις θα πρέπει να είναι ανοικτές.
Φωτογραφία
Βάσεις υπάρχουν και λειτουργούν και σε άλλες χώρες, για παράδειγμα υπάρχουν οι Βάσεις στη Γερμανία αλλά και αλλού.
Δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα στη λειτουργία τους. Εναπόκειται λοιπόν στη Λευκωσία να αποφασίσει για το πώς θα χειριστεί το όλο ζήτημα και πώς θα προχωρήσει στις συζητήσεις.
- Η όποια διαπραγμάτευση θα είναι μεταξύ Κυπριακής Δημοκρατίας και Ηνωμένου Βασιλείου ή με την παρουσία όλων, δηλαδή και της Ελλάδας και της Τουρκίας; - Θα πρέπει να είναι διαπραγμάτευση μεταξύ Κύπρου και Βρετανίας. Αυτό το θέμα δεν αφορά οποιοδήποτε άλλο. Για παράδειγμα η Τουρκία δεν έχει κανέναν απολύτως λόγο και ούτε μπορεί να ζητά εμπλοκή στην όποια συζήτηση. Σ’ ό,τι δε αφορά την Ελλάδα θεωρούμε εκ προοιμίου ότι δεν ενδιαφέρεται να εμπλακεί σε μια τέτοια συζήτηση. Είναι ένα καθαρά διμερές θέμα που αφορά την Κυπριακή Δημοκρατία και τη Μεγάλη Βρετανία και κανέναν άλλο. Εγώ λέω πως η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης μπορεί να είναι ένα πολυμερές θέμα, στην προκειμένη περίπτωση το θέμα των Βάσεων είναι καθαρά διμερές.
Ούτε ΑΟΖ ούτε υφαλοκρηπίδα
- Μέχρι πού φτάνουν τα δικαιώματα των Βάσεων εντός της θάλασσας; - Κατά την άποψή μου έχουν χωρικά ύδατα αλλά δεν έχουν αποκλειστική οικονομική ζώνη ούτε και υφαλοκρηπίδα. Για τον απλούστατο λόγο ότι πρόκειται για στρατιωτικές βάσεις. Η υφαλοκρηπίδα και η αποκλειστική οικονομική ζώνη - και το λέει και το όνομά της - έχουν να κάνουν με οικονομικά θέματα και όχι στρατιωτικά. Δεν υπάρχει οποιαδήποτε στρατιωτική δικαιοδοσία εντός των ΑΟΖ.
ΕΧΑΣΕ Η ΤΟΥΡΚΙΑ
- Η Τουρκία επικαλείται συχνά πυκνά τη Συνθήκη Εγγυήσεων προκειμένου να απαιτεί να έχει λόγο σε όποιες αποφάσεις λαμβάνει η Κύπρος. - Όλες αυτές οι συνθήκες με την πάροδο του χρόνου διαφοροποιούνται ή πολλές φορές καθίστανται ανενεργές. Στην περίπτωση της Κύπρου τα δεδομένα διαφοροποιήθηκαν δραματικά μετά το 1974. Ως εκ τούτου, η Συνθήκη δεν μπορεί να θεωρείται εφαρμόσιμη προς την πλευρά της Τουρκίας. Απ’ εκεί και πέρα η Τουρκία δεν μπορεί να στηριχθεί σε οποιαδήποτε νομική βάση στις απαιτήσεις της προς την Κύπρο.
Μόνο με το Γκουαντάναμο συγκρίνονται - Υπάρχουν σε άλλη χώρα παρόμοιας μορφής Βάσεις; Η μόνη άλλη παρόμοια περίπτωση στρατιωτικών Βάσεων είναι το Γκουαντάναμο. Βρίσκεται στο έδαφος της Κούβας, δόθηκε στους Αμερικανούς χωρίς οποιονδήποτε χρονικό περιορισμό. Εκεί βεβαίως κανένας δεν αναφέρθηκε σε κυρίαρχες Βάσεις, παρόλο ότι στην πράξη μπορεί να μην υπάρχουν διαφορές. Ενδεχομένως η διαφορά των δύο είναι πως οι Βρετανοί στην Κύπρο παρουσιάζονται πιο πολιτισμένοι σε σχέση με τους Αμερικανούς στο Γκουντάναμο σ’ ό,τι αφορά εκείνους που κατοικούν εντός του εδάφους των Βάσεων. - Οι Βάσεις της Κύπρου που δημιουργήθηκαν το 1960 θα υπάρχουν για πάντα ή κάποια στιγμή θα καταργηθούν; Δεν υπάρχει χρονικό πλαίσιο για τις Βάσεις. Παράλληλα, το γεγονός ότι αποτελούν τμήμα αυτής της χώρας δεν τους δίνει το δικαίωμα να ισχυρίζονται ότι έχουν κυριαρχία. Γιατί με αυτή την έννοια μειώνουν την κυριαρχία της χώρας στην οποία βρίσκονται και άρα καθίστανται παράνομες. Πουθενά στο διεθνές δίκαιο δεν υπάρχει αναφορά που να δικαιολογεί την όποια πράξει που θα μειώνει τα κυριαρχικά δικαιώματα μιας χώρας.

http://pentalia.blogspot.com/2011/03/blog-post_5813.html
Πηγή: Ο Φιλελεύθερος

Διαβάστε περισσότερα...

Βρετανικές Βάσεις και ΑΟΖ

Χρήστος Ιακώβου
Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Μελετών (ΚΥ.ΚΕ.Μ)

Με αφορμή τις συζητήσεις γύρω από την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) από την Κυπριακή Δημοκρατία αναδείχθηκε εκ νέου η τεράστια γεωπολιτική σημασία του θαλασσίου χώρου της Κύπρου και η ανάγκη κατοχύρωσης κυριαρχικών δικαιωμάτων του Κυπριακού κράτους μέσω διεθνών συμφωνιών. Θα ήταν καλό όμως να έχουμε κατά νου, πέραν της Τουρκικής στρατηγικής στοχοθεσίας σχετικά με το θαλάσσιο χώρο της Κύπρου και το πώς η Βρετανική εξωτερική πολιτική έχει συνδέσει το θέμα των Βάσεων με το περιεχόμενο της λύσης του Κυπριακού και πως αυτό συνδέεται με τις θαλάσσιες ζώνες.

Το 2004, μέσα στα πλαίσια του σχεδίου Ανάν, η Βρετανία είχε κάνει μια πρόταση για επιστροφή εδάφους των Βάσεων σε περίπτωση λύσης του Κυπριακού. Αυτό το έκανε για δύο λόγους: πρώτον, με δεδομένο ότι οι Βάσεις δεν αποτελούν έδαφος της ΕΕ, προσέφερε την επιστροφή εδαφών με πληθυσμό προκειμένου να αποφύγει μελλοντικά το ενδεχόμενο ενός πιθανού δημοψηφίσματος για το καθεστώς των Βάσεων, όπως έγινε και με το Γιβραλτάρ, και δεύτερον, επεδίωξε επανακαθορισμό του καθεστώτος των Βάσεων, με εν δυνάμει προνομιακές ρυθμίσεις, μέσω της εποικοδομητικής ασάφειας. Το δεύτερο θυμίζει τον έντονο διάλογο που προκλήθηκε μετά την υποβολή του Σχεδίου Ανάν 5, σχετικά με τις πιθανότητες να αποκτήσουν οι Βρετανικές Βάσεις, μέσω της εποικοδομητικής ασάφειας, δικαιώματα που να συνδέονται με τις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου.

Σύμφωνα με τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης του 1960, οι Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο δεν είναι κράτος. Από την άλλη, η Βρετανία επιμελώς δεν τις χαρακτηρίζει ως αποικία αφού δεν καταθέτει ετήσιες εκθέσεις στον ΟΗΕ (άρθρο 73 του
Καταστατικού Χάρτη) όπως κάνει με άλλες περιοχές (π.χ. Βερμούδες, Νησιά Πίτκαιρν κά) αλλά απολαμβάνουν ενός ιδιότυπου καθεστώτος που δεν συναντάται άλλο παρόμοιο στο διεθνές δίκαιο.

Στο Παράρτημα Α (παράγραφος 3) της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης, η Κυπριακή Δημοκρατία δεσμευόταν να μην διεκδικήσει ως μέρος των δικών της χωρικών υδάτων θαλάσσιες περιοχές που εφάπτονται των Βάσεων σε πλάτος τριών ναυτικών μιλίων, για λόγους ασφαλείας των Βάσεων. Οι θαλάσσιες αυτές περιοχές μπορεί να μην ευρίσκονται εντός των χωρικών υδάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν έχουν όμως το χαρακτήρα χωρικών υδάτων των Βάσεων. Με άλλα λόγια δεν υπήρξε μέχρι σήμερα ούτε διάταγμα των Βάσεων ούτε νόμος του Ηνωμένου Βασιλείου που να θεωρεί τις θαλάσσιες περιοχές αυτές ως χωρικά ύδατα των Βάσεων, σύμφωνα με τον ορισμό της Συνθήκης για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και κατ’ επέκταση δεν μπορούν να διεκδικήσουν ούτε υφαλοκρηπίδα, ούτε συνορεύουσα ζώνη και, ακόμη περισσότερο, ούτε Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.

Με το Σχέδιο Ανάν 5, κατέστη αναγκαίο να επαναοριοθετηθεί η θαλάσσια περιοχή των τριών ναυτικών μιλίων αφού η Βρετανία παρουσιάστηκε διατεθειμένη να επιστρέψει 45 από τα 99 τετραγωνικά μίλια των Βάσεων στα δύο συνιστώντα κρατίδια, μέρος των οποίων εφάπτετο της θάλασσας.

Έκτοτε, επί του θέματος αυτού διεμορφώθησαν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά με τις προθέσεις των Βρετανών. Ήταν δηλαδή μία απλή τεχνική διαδικασία προκειμένου να προσαρμοστεί ο χάρτης στη βάση των νέων αναπροσαρμογών μετά την επιστροφή εδάφους ή ήταν μία συγκεκαλυμμένη προσπάθεια να διεκδικήσουν οι Βάσεις θαλάσσιες ζώνες μέσω της διαδικασίας επαναοριοθέτησης.

Η πρώτη άποψη θεωρούσε ότι η επαναριοθέτηση θα γινόταν μόνο στην περιοχή των Βάσεων Δεκέλειας αφού ένα τμήμα της ακτογραμμής θα περνούσε μετά την επιστροφή εδάφους υπό τον έλεγχο του ελληνοκυπριακού συνιστώντος κρατιδίου με αποτέλεσμα να γίνεται διακεκομμένα ο βρετανικός έλεγχος επί της ακτογραμμής. Έτσι, προκειμένου να διασφαλίσουν οι Βρετανοί ότι το ελληνοκυπριακό κρατίδιο δεν θα διεκδικούσε χωρικά ύδατα σε αυτό το τμήμα που θα περνούσε υπό τον έλεγχό του επεδίωξαν μία τεχνική ρύθμιση ούτως ώστε να παρέμενε σε ισχύ το σημερινό καθεστώς για να διασφαλίσουν την απρόσκοπτη διακίνηση των πολεμικών τους σκαφών σε αυτή τη ζώνη.

Η δεύτερη άποψη θεωρούσε ότι επειδή το Σχέδιο Ανάν 5 διαλαμβάνει ότι η επαναριοθέτηση θα γινόταν μόνο από ένα ειδικό που θα διόριζε η Βρετανική κυβέρνηση σε αντίθεση με το Σχέδιο Ανάν 4 όπου η επαναριοθέτηση θα γινόταν από κοινού με ειδικό που θα διοριζόταν από το νέο κράτος θα μπορούσαν μελλοντικά οι Βάσεις να ισχυριστούν ότι είναι παράκτιο κράτος και κατ’ επέκταση να διεκδικήσουν θαλάσσιες ζώνες και δικαιώματα. Την άποψη αυτή ενίσχυε το γεγονός ότι η ρύθμιση αυτή έγινε κατόπιν απαίτησης της Βρετανίας και όταν η ελληνική πλευρά υπέβαλε αίτημα διασαφήνισης γι’ αυτό το θέμα, ότι δηλαδή οι Βάσεις δεν θα μετετρέποντο σε παράκτιο κράτος σύμφωνα με το συνθήκη των θαλασσών, οι Βρετανοί το απέρριψαν σιωπηλώς.

Ανεξαρτήτως των προθέσεων της Βρετανίας, η προτίμησή της για ασάφεια επί του θέματος αυτού προκαλεί πολλά ερωτηματικά. Ωε εκ τούτου, ο προβληματισμός αυτός καθιστά περισσότερο από αναγκαίο στην όποια λύση να γίνει ξεκάθαρο το θέμα των θαλασσίων ζωνών γιατί εκεί θα επικεντρωθεί η Βρετανική διπλωματία και η εποικοδομητική ασάφεια αποτελεί πλέον την προδιαγεγραμμένη συνταγή μελλοντικής κατοχύρωσης τόσο της ισχυροποποίησης του καθεστώτος των Βάσεων όσο και της δημιουργίας νέων κυριαρχικών δικαιωμάτων.

www.geopolitics-gr.blogspot.com
Διαβάστε περισσότερα...

Οι βρετανικές βάσεις και η απάντηση του «Φιλελευθέρου»

Σε κύριο άρθρο της η εφημερίδα «Φιλελεύθερος» 27.12.2010 με τίτλο «Η απάντησή μας στους Βρετανούς», αναφέρεται στην τελευταία δήλωση του βρετανικού ΄Υπ. Άμυνας η οποία «ήταν εν πολλοίς επιβεβαίωση μιας πληροφορίας (της ηλεκτρονικής έκδοσης της Daily Telegraph): «Η πρόσφατη επανεξέταση των δραστηριοτήτων του περιελάμβανε και τις Βάσεις στην Κύπρο με τελική απόφαση αυτές να μην εγκαταλειφθούν».
Ο Φιλελεύθερος τονίζει ότι είναι θέση της εφημερίδας όπως το θέμα των Βάσεων πρέπει να ανοίξει γιατί, «Σε μια περίοδο κατά την οποία οι βρετανικές μεθοδεύσεις σε βάρος της Κύπρου βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των παρασκηνιακών διεργασιών, το Λονδίνο αποφασίζει να διατηρήσει τις Βάσεις. Είναι γνωστές οι μεθοδεύσεις στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών, όπως κι αυτές στο ευρωπαικό πεδίο... οι τρικλοποδίες, που δεχθήκαμε, ήταν κυρίως από βρετανικής πλευράς κι αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από κανένα..» τονίζει το κύριο άρθρο του «Φ» και κλείνει επισημαίνοντας ότι «Δεν μπορεί η Κύπρος να δέχεται όλα αυτά τα κτυπήματα και να μην αντιδρά. Και το μόνο όπλο που έχουμε είναι οι Βάσεις... ΄Ηλθε η ώρα να τεθεί θέμα Βάσεων και θα πρέπει να υπάρξει επί τούτου πολιτική απόφαση».


Θα πρέπει να επισημανθεί όμως και τούτο. Η απάντηση που δόθηκε από το Υπ. Άμυνας της Βρετανίας δεν δόθηκε για πρώτη φορά αλλά επαναλαμβάνεται συχνά εδώ και δεκαετίες. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική.
΄Οσο παράδοξο και να ακούγεται η Βρετανία πρώτη επιδιώκει εδώ και χρόνια να ξεφορτωθεί τις βάσεις της στην Κύπρο. Αυτό ξεκίνησε λίγα μόνο χρόνια μετά την Ανεξαρτησία, αλλά, δεν μπορεί να το κάνει λόγω της δέσμευσης που έδωσε το 1960. Είναι υποχρεωμένη να επιστρέφει τα εδάφη αυτά όταν δεν τα χρειάζεται πλέον στην Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτό είναι, λοιπόν, που δεν ΘΕΛΕΙ να κάνει, γιατί υποσχέθηκαν διαχρονικά στους Τούρκους την Δεκέλεια. Επιπλέον το 1974 η Τουρκία τους είπε ότι ούτε το Ακρωτήρι δεν θα δέχεται να πάει σε ελληνικά χέρια!
Το 1974 η Βρετανία, για οικονομικούς λόγους, είχε αποφασίσει τελεσίδικα πλέον να εγκαταλείψει τις βάσεις στην Κύπρο (κάνοντας άλλες διευθετήσεις) και ένας από τους λόγους που επιδίωκε τα γεγονότα (πραξικοπήματος/εισβολής) ήταν για να ΑΛΛΑΞΕΙ το νομικό καθεστώς της Κυπριακής Δημοκρατίας (διαλύοντάς την) οπόταν μαζί θα ακυρώνονταν και οι συμβάσεις του 1960 που περιλαμβάνουν και το καθεστώς των βρετανικών «κυρίαρχων» βάσεων. Και έτσι η Βρετανία στα πλαίσια του νέου καθεστώτος, στόχευε να διαπραγματευόταν κάποιες άλλες διευθετήσεις, όχι «κυρίαρχες» που θα της εξασφάλιζαν την όποια στρατιωτική ή άλλη εξυπηρέτηση θα συνέχιζε να χρειάζεται στην Κύπρο (με πολύ μικρότερη έκταση γης). Εκείνος όμως που τους έπεισε να μην προχωρήσουν στην εγκατάλειψη των βάσεων τους ήταν ο Δρ. Χένρι Κίσιγκερ γιατί η Αμερική είχε ήδη έλθει σε συμφωνία μαζί με το Λον δίνο το 1974 για χρησιμοποίηση της βάσεως Ακρωτηρίου για τις πτήσεις των κατασκοπευτικών αμερικανικών αεροπλάνων U2 για παρακολουθήσεις στις περιοχές Ισραήλ/Παλαιστινιών... (Εξού και το θανατηφόρο δυστύχημα ενός τέτοιου αεροπλάνου στο αεροδρόμιο της βάσεως Ακρωτηρίου τον Δεκέμβριο του 1977όταν συνετρίβη κατά την απογείωσή του σκοτώνοντας τον πιλότο του καθώς και άλλους τραυματίζοντας και αρκετούς μαζί και δικούς μας).
Αφού απέτυχε όμως η διάλυση της Κ.Δ το 1974 έκτοτε επιμένουν σε μια λύση του Κυπριακού που ουσιαστικά αφενός εξυπηρετεί τα τουρκικά συμφέροντα και σχέδια και αφετέρου θα εξυπηρετήσει την ίδια την Βρετανία στο να ξεφορτωθεί το βάσανο των «κυρίαρχων» βάσεων της στην Κύπρο γι΄αυτό και όλες αυτές οι λύσεις προυποθέτουν την διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, την παρθενογένεση οπόταν και θα έλθει αναγκαστικά στο τραπέζι και το θέμα βάσεων.
Εξάλλου αν είναι τόσης μεγάλης ...στρατηγικής σημασίας γιατί ήσαν διατεθειμένοι να μας παραχωρήσουν κάποιες (ακαθόριστες βέβαια) εκτάσεις αν δεχόμασταν το Σχέδιο τους (Ανάν); Και γιατί διατηρούν την βάση Δεκέλειας η οποία στην κυριολεξία τους είναι άχρηστη εδώ και χρόνια; Ούτε βέβαια τυχαία ήταν η επιλεχθείσα τοποθεσία των δύο βάσεών τους το 1959... Οι Βρετανοί έχουν ήδη έτοιμα διάφορα σχέδια α) σε περίπτωση που επιτευχθεί πολιτική λύση στο Κυπριακό με διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας άρα διαπραγματεύονται και τις βάσεις και προτείνουν μικρότερη περιοχή για την εξίσου ικανοποιητική εξυπηρέτηση των στρατηγικών τους αναγκών (ίσως και με καλύτερες συνθήκες) και
β) σε περίπτωση μη επίτευξης σύντομα λύσης του Κυπριακού. Και εδώ ακριβώς εμπίπτει και το περιβόητο μνημόνιο Χριστόφια/Γκόρτον Μπράουν το οποίο στόχευε στο να εξασφαλίσει μια εγγύηση στους Βρετανούς από τον ίδιο τον «αντι-ιμπεριαλιστή» Χριστόφια. ΄Οτι δηλαδή και ενόσω δεν υπάρχει λύση στο Κυπριακό να μην φοβούνται οι Βρετανοί ότι θα έχουν τους Ελληνοκύπριους στο κεφάλι τους να τους ανοίγουν μέτωπα εντός της Ευρωπαικής ΄Ενωσης για να τις εγκαταλείψουν καταγγέλλοντας τους ότι διατηρούν παράνομα βάσεις στο έδαφος μιας άλλης χώρας μέλους της Ε.Ε. κτλ κτλ. Κάτι που ετοιμαζόταν ο μ. Τάσσος Παπαδόπουλος να τους ανοίξει και είχε ήδη ζητήσει και εξασφαλίσει γνωματεύσεις εμπειρογνωμόνων για την νομιμότητα των βρετανικών βάσεων αλλά δεν πρόλαβε και πέθανε... Φ αίνεται όμως κάποιοι άλλοι ανέλαβαν να συνεχίσουν ό,τι άφησε εκκρεμή ο μ. Τ. Παπαδόπουλος πράγμα που ανησυχούσε τους Βρετανούς, γι΄αυτό και έτρεξαν καλυφθούν (όσο αντέχει αυτή η κατάσταση) με το περιβόητο μνημόνιο Μπράουν/Χριστόφια...
΄Άγιος Νικόλαος
΄Ολες οι εγκαταστάσεις των στις βρετανικές βάσεις, μπορούν και υπάρχουν μελέτες για τέτοια ενδεχόμενα, να εξυπηρετηθούν με κάποια μικρότερη βάση κάπου αλλού στο νησί. Η μόνη δυσκολία που θα αντιμετωπίσουν σε τέτοια περίπτωση είναι η μετακίνηση η όχι του κατασκοπευτικού σταθμού του Αγίου Νικολάου, ο οποίος είναι όντως ο πιο μεγάλος και περίπλοκος σταθμός που έχουν εκτός Βρετανίας και ο οποίος μεταδίδει σημαντικότατες πληροφορίες στις μυστικές των υπηρεσίες. Τις οποίες αφού περάσουν από ξεσκόνισμα και ραφινάρισμα στο αρχηγείο τους στην Αγγλία, τις μοιράζονται βάση συμφωνίας και με τους Αμερικανούς.
Επομένως, ναι συμφωνώ να ανοίξει το θέμα, ανεξάρτητα από την λύση του Κυπριακού! Ποίος, όμως, μπορεί στην Κύπρο να το καταφέρει αυτό, ποίος θα πάρει αυτή τη πολιτική απόφαση και να το καταφέρει; Ακυρώνοντας το μνημόνιο Χριστόφια/Μπράουν;

Φανούλα Αργυρού
Ερευνήτρια/συγγραφέας - Λονδίνο - 27.12.2010
Διαβάστε περισσότερα...

Περί Βρετανικών Βάσεων…

Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας

Χρήστος Ιακώβου Διευθυντής Κυπριακού Κέντρου Μελετών (ΚΥ.ΚΕ.Μ.)

Με αφορμή την επανάληψη της Βρετανικής πρόθεσης να επιστρέψει μεγάλος μέρος του εδάφους των Βάσεων, σε περίπτωση που υπάρξει συμφωνία λύσης, έχει επανέλθει στην επιφάνεια το μεγάλο κεφάλαιο της Βρετανικής τακτικής και στρατηγικής στις συνομιλίες καθώς επίσης και το πώς η Βρετανική εξωτερική πολιτική έχει συνδέσει το θέμα των Βάσεων με το περιεχόμενο της λύσης του Κυπριακού.

Από πλευράς διπλωματικής τακτικής, η πρόθεση της Βρετανίας υπομιμνήσκει την εμπειρία του 2004 για το πώς δηλαδή προτάσεις που παρουσιάζονται γενναιόδωρες μπορεί να είναι τακτικοί ελιγμοί που μπορεί θα οδηγήσουν σε στρατηγικό αδιέξοδο. Επίσης, υπομιμνήσκει την ανάγκη για την Ελληνική πλευρά να διευρύνει τον στρατηγικό της σχεδιασμό σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο της λύσης και να περιλάβει το θέμα των Βάσεων προκειμένου να αποφευχθούν οι παγίδες του Σχεδίου Ανάν 5. Το συγκεκριμένο σχέδιο απέδειξε ότι, παράλληλα με την Τουρκική πλευρά, η Ελληνική πλευρά διαπραγματευόταν έμμεσα με τους Βρετανούς το θέμα του καθεστώτος του Βάσεων .

Το 2004, η Βρετανία είχε κάνει την ίδια πρόταση για επιστροφή εδάφους των Βάσεων. Αυτό το έκανε για δύο λόγους: πρώτον, με δεδομένο ότι οι Βάσεις δεν αποτελούν έδαφος της ΕΕ, προσέφερε την επιστροφή εδαφών με πληθυσμό προκειμένου να αποφύγει μελλοντικά το ενδεχόμενο ενός πιθανού δημοψηφίσματος για το καθεστώς των Βάσεων, όπως έγινε και με το Γιβραλτάρ, και δεύτερον, επεδίωξε επανακαθορισμό του καθεστώτος των Βάσεων, με εν δυνάμει προνομιακές ρυθμίσεις, μέσω της εποικοδομητικής ασάφειας. Το δεύτερο θυμίζει τον έντονο διάλογο που προκλήθηκε μετά την υποβολή του Σχεδίου Ανάν 5, σχετικά με τις πιθανότητες να αποκτήσουν οι Βρετανικές Βάσεις, μέσω της εποικοδομητικής ασάφειας, δικαιώματα που να συνδέονται με τις τρεις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου.

Σύμφωνα με τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης του 1960, οι Βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο δεν είναι κράτος. Από την άλλη, η Βρετανία επιμελώς δεν τις χαρακτηρίζει ως αποικία αφού δεν καταθέτει ετήσιες εκθέσεις στον ΟΗΕ (άρθρο 73 του
Καταστατικού Χάρτη) όπως κάνει με άλλες περιοχές (π.χ. Βερμούδες, Νησιά Πίτκαιρν κά) αλλά απολαμβάνουν ενός ιδιότυπου καθεστώτος που δεν συναντάται άλλο παρόμοιο στο διεθνές δίκαιο.

Στο Παράρτημα Α (παράγραφος 3) της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης, η Κυπριακή Δημοκρατία δεσμευόταν να μην διεκδικήσει ως μέρος των δικών της χωρικών υδάτων θαλάσσιες περιοχές που εφάπτονται των Βάσεων σε πλάτος τριών ναυτικών μιλίων, για λόγους ασφαλείας των Βάσεων. Οι θαλάσσιες αυτές περιοχές μπορεί να μην ευρίσκονται εντός των χωρικών υδάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν έχουν όμως το χαρακτήρα χωρικών υδάτων των Βάσεων. Με άλλα λόγια δεν υπήρξε μέχρι σήμερα ούτε διάταγμα των Βάσεων ούτε νόμος του Ηνωμένου Βασιλείου που να θεωρεί τις θαλάσσιες περιοχές αυτές ως χωρικά ύδατα των Βάσεων, σύμφωνα με τον ορισμό της Συνθήκης για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 και κατ’ επέκταση δεν μπορούν να διεκδικήσουν ούτε υφαλοκρηπίδα, ούτε συνορεύουσα ζώνη και, ακόμη περισσότερο, ούτε Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.

Με το Σχέδιο Ανάν 5, κατέστη αναγκαίο να επαναοριοθετηθεί η θαλάσσια περιοχή των τριών ναυτικών μιλίων αφού η Βρετανία παρουσιάστηκε διατεθειμένη να επιστρέψει 45 από τα 99 τετραγωνικά μίλια των Βάσεων στα δύο συνιστώντα κρατίδια, μέρος των οποίων εφάπτετο της θάλασσας.

Έκτοτε, επί του θέματος αυτού διεμορφώθησαν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά με τις προθέσεις των Βρετανών. Ήταν δηλαδή μία απλή τεχνική διαδικασία προκειμένου να προσαρμοστεί ο χάρτης στη βάση των νέων αναπροσαρμογών μετά την επιστροφή εδάφους ή ήταν μία συγκεκαλυμμένη προσπάθεια να διεκδικήσουν οι Βάσεις θαλάσσιες ζώνες μέσω της διαδικασίας επαναοριοθέτησης.

Η πρώτη άποψη θεωρούσε ότι η επαναριοθέτηση θα γινόταν μόνο στην περιοχή των Βάσεων Δεκέλειας αφού ένα τμήμα της ακτογραμμής θα περνούσε μετά την επιστροφή εδάφους υπό τον έλεγχο του ελληνοκυπριακού συνιστώντος κρατιδίου με αποτέλεσμα να γίνεται διακεκομμένα ο βρετανικός έλεγχος επί της ακτογραμμής. Έτσι, προκειμένου να διασφαλίσουν οι Βρετανοί ότι το ελληνοκυπριακό κρατίδιο δεν θα διεκδικούσε χωρικά ύδατα σε αυτό το τμήμα που θα περνούσε υπό τον έλεγχό του επεδίωξαν μία τεχνική ρύθμιση ούτως ώστε να παρέμενε σε ισχύ το σημερινό καθεστώς για να διασφαλίσουν την απρόσκοπτη διακίνηση των πολεμικών τους σκαφών σε αυτή τη ζώνη.

Η δεύτερη άποψη θεωρούσε ότι επειδή το Σχέδιο Ανάν 5 διαλαμβάνει ότι η επαναριοθέτηση θα γινόταν μόνο από ένα ειδικό που θα διόριζε η Βρετανική κυβέρνηση σε αντίθεση με το Σχέδιο Ανάν 4 όπου η επαναριοθέτηση θα γινόταν από κοινού με ειδικό που θα διοριζόταν από το νέο κράτος θα μπορούσαν μελλοντικά οι Βάσεις να ισχυριστούν ότι είναι παράκτιο κράτος και κατ’ επέκταση να διεκδικήσουν θαλάσσιες ζώνες και δικαιώματα. Την άποψη αυτή ενίσχυε το γεγονός ότι η ρύθμιση αυτή έγινε κατόπιν απαίτησης της Βρετανίας και όταν η ελληνική πλευρά υπέβαλε αίτημα διασαφήνισης γι’ αυτό το θέμα, ότι δηλαδή οι Βάσεις δεν θα μετετρέποντο σε παράκτιο κράτος σύμφωνα με το συνθήκη των θαλασσών, οι Βρετανοί το απέρριψαν σιωπηλώς.

Ανεξαρτήτως των προθέσεων της Βρετανίας, η προτίμησή της για ασάφεια επί του θέματος αυτού προκαλεί πολλά ερωτηματικά. Γι’ αυτό, ο προβληματισμός που προκάλεσε η επαναφορά της Βρετανικής «προσφοράς» καθιστά περισσότερο από αναγκαίο στην όποια λύση να γίνει ξεκάθαρο το θέμα των θαλασσίων ζωνών γιατί εκεί θα επικεντρωθεί η Βρετανική διπλωματία και η εποικοδομητική ασάφεια αποτελεί πλέον την προδιαγεγραμμένη συνταγή μελλοντικής κατοχύρωσης τόσο της ισχυροποποίησης του καθεστώτος των Βάσεων όσο και της δημιουργίας νέων κυριαρχικών δικαιωμάτων. Διαβάστε περισσότερα...

Τί γίνεται με τις βρετανικές βάσεις;

Του Ανδρέα Πενταρά*


Από τη παρακολούθηση των μέχρι σήμερα συνομιλιών που διεξάγονται μεταξύ των δύο πλευρών για επίλυση του Κυπριακού προβλήματος, τόσο σε επίπεδο ηγετών των δύο κοινοτήτων όσο και σε επίπεδο ομάδων εργασίας και τεχνικών επιτροπών, δεν διεφάνη οποιαδήποτε ένδειξη συμπερίληψης στις συνομιλίες του ζητήματος των Βρετανικών βάσεων. Αν δεν προηγείτο το Σχέδιο Ανάν, θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι το ζήτημα των ΒΒ δεν θα θιγεί καθόλου στη παρούσα διαδικασία των συνομιλιών και σε περίπτωση λύσης, τα πράγματα αναφορικά με τις βάσεις θα παρέμεναν όπως προβλέπονται στη συνθήκη εγκαθίδρυσης του 1960.

Όσα όμως προβλέφθηκαν στο σχέδιο Ανάν αναφορικά με τις ΒΒ και μάλιστα με πρωτοβουλία των Άγγλων, προδιαθέτουν και τα δύο ενδιαφερόμενα μέρη (Ε/Κ και Τ/Κ) ότι κάτι ανάλογο οι Βρετανοί θα πράξουν και με τη διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη.  


Οι Βρετανοί συγκεκριμένα, κατά τη διαδικασία κατάρτισης του Σχεδίου Ανάν, επέφεραν τρεις σημαντικές αλλαγές στα μέχρι τώρα ισχύοντα αναφορικά με τις ΒΒ. Πρώτον, παρέδιδαν ένα μεγάλο μέρος του εδάφους των βάσεων - περίπου το 45% - στη Κυπριακή Δημοκρατία, δεύτερον, επεξέτειναν το πεδίο ασκήσεων στη περιοχή Σωτήρας Λεμεσού εις βάρος του εδάφους που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία και τρίτον, επεξέτειναν σε απροσδιόριστο βάθος τη θαλάσσια ζώνη που περιβρέχει τις Βρετανικές βάσεις, χωρίς να διευκρινίζεται αν πρόκειται για διεκδίκηση χωρικών υδάτων και αποκλειστικής οικονομικής ζώνης ή απλώς για ζώνη ασφάλειας των βάσεων από τη πλευρά της θάλασσας.  


Είναι φανερό, ότι και στη παρούσα διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού, οι Βρετανοί θα προσκομίσουν τις ίδιες ή παρόμοιες τροποποιήσεις στη συνθήκη εγκαθίδρυσης, κάτι που προδίδει τη πρόθεση των Βρετανών να βελτιώσουν επ ωφελεία τους κάποια αρνητικά σημεία που διαπίστωσαν κατά την επί μισό αιώνα περίπου λειτουργία των βάσεων. Συγκεκριμένα, οι Βρετανοί επιθυμούν όπως απαλλαγούν από εδάφη που αφενός δεν τους χρειάζονται για τους σκοπούς λειτουργίας των βάσεων και αφετέρου γίνονται αιτία προστριβών με γεωργούς και άλλους κατοίκους των γύρω περιοχών που εγείρουν δικαιώματα χρήσης της γής αυτής. Δεύτερον, επιθυμούν να περιορίσουν τη λειτουργία των βάσεων σε καθαρά στρατιωτικούς σκοπούς και τρίτον, ενόψει των ασύμμετρων απειλών, να αυξήσουν την ασφάλεια των βάσεων, κυρίως από τη πλευρά της θάλασσας.


Αυτές είναι οι επιδιώξεις των Βρεττανών. Το ζητούμενο όμως είναι ποιές είναι οι δικές μας επιδιώξεις και τι κάνουμε για το σκοπό αυτό. Η παρούσα κυβέρνηση μέχρι σήμερα δεν έχει δώσει το στίγμα της αναφορικά με το ζήτημα των Βρετανικών βάσεων. Και το χειρότερο, δεν έχει συστήσει ομάδα εργασίας και τεχνική επιτροπή η οποία να συζητήσει με τους Βρετανούς το ζήτημα αυτό, το οποίο έτσι κι αλλοιώς οι ίδιοι το ήγειραν κατά τη προηγούμενη προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού. Υπάρχουν και πολλά άλλα ζητήμτα που πρέπει να συζητηθούν και όχι μόνο τα σημεία που θα εγείρουν οι Βρετανοί. Είναι το ζήτημα των σαράντα και πλέον σημείων διακατοχής που εκτείνονται σε ολόκληρη τη Κύπρο. Είναι το ζήτημα της εξαίρεσης των βάσεων από το έδαφος της ΕΕ. Είναι το στάτους των κατοίκων που ζούν μέσα στο έδαφος των βάσεων. Είναι τα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργεί η λειτουργία των βάσεων όπως η ηχορύπανση των πολεμικών αεροσκαφών, η ακτινοβολία από τις κεραίες κλπ. Είναι η ανεξέλεγκτη χρήση των οδών, των λιμανιών και αεροδρομίων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι ακόμα η λειτουργία των υποδομών του κατασκοπευτικού συστήματος ECHELON και πολλά άλλα.


Θέλουμε να πιστεύουμε ότι έγκαιρα η κυβέρνηση, σε συνεννόηση με τη Τ/Κ πλευρά, θα ασχοληθεί με το θέμα των Βρετανικών βάσεων και δεν θα περιμένει το στάδιο των τελικών διαπραγματεύσεων για να καταπιαστεί με το ζήτημα αυτό. Το νέο γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό περιβάλλον που διαμορφώθηκε στη Κύπρο και στην ευρύτερη περιοχή, διαφοροποιεί πλήρως τα ψυχροπολεμικά δεδομένα του 1960 και κατά συνέπεια δεν μπορεί μια νέα συμφωνία επίλυσης του Κυπριακού να περιλαμβάνει τις ίδιες πρόνοιες αναφορικά με τις ΒΒ όπως αυτές που περιλαμβάνονται στη συνθήκη εγκαθίδρυσης της Δημοκρατίας. 

 * Υποστράτηγος ε.α. Διαβάστε περισσότερα...