ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΙΚΑ Ο ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ

του Ανδρέα Πενταρά*

Η άσκηση από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας του δικαιώματος της αρνησικυρίας στην απόφαση της Βουλής αναφορικά με την ένταξη της Κύπρου στο Συνεταιρισμό για την Ειρήνη (ΣγΕ), προκάλεσε νέο γύρο συζητήσεων αναφορικά με το τι ακριβώς είναι ο ΣγΕ. Είναι πρόγραμμα, είναι συμμαχία, ή μήπως είναι Οργανισμός; Το παράξενο πάντως είναι ότι ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, για ένα τόσο πολύπλοκο από πλευράς διεθνούς δικαίου ζήτημα, αντί να προσφύγει στο ανώτατο δικαστήριο, το μόνο αρμόδιο να αποφασίσει για το τι είναι ο ΣγΕ, έσπευσε από μόνος του να αποφασίσει ότι είναι απλά ένα πρόγραμμα και κατά συνέπεια δεν υποχρεούται με βάση το Σύνταγμα να υλοποιήσει την απόφαση της Βουλής.

Χωρίς να υποστηρίζουμε την άλφα ή βήτα άποψη, θα παραθέσουμε παρακάτω κάποια στοιχεία τα οποία θα έπρεπε να έχει υπόψη του ο πρόεδρος αλλά και όσοι μέσα από τα ΜΜΕ, αναγορευόμενοι σε διεθνολόγους και συνταγματολόγους, αποφαίνονται από μόνοι τους για το τι είναι ο ΣγΕ.

Πριν λοιπόν ιδρυθεί ο ΣγΕ, ιδρύθηκε το 1991 το ΄΄Βορειοατλαντικό Συμβούλιο Συνεργασίας΄΄ ( North Atlantic Council) το οποίο αποτελείτο από τα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ και από 11 πρώην Σοβιετικές Δημοκρατίες. Το Συμβούλιο αυτό αποτέλεσε ένα φόρουμ διαλόγου μεταξύ του ΝΑΤΟ και των πρώην χωρών της Σοβιετικής Ένωσης, οι οποίες λόγω της μετάπτωσης από το ένα καθεστώς στο άλλο, αντιμετώπιζαν προβλήματα πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής αστάθειας. Αποτέλεσμα αυτού του διαλόγου, ήταν να συμφωνηθεί το 1994 ένα πλάνο συνεργασίας μεταξύ του ΝΑΤΟ και των χωρών οι οποίες θα επιθυμούσαν να συμμετάσχουν στο συγκεκριμένο είδος συνεργασίας το οποίο ονομάσθηκε τελικά ΄΄Συνεταιρισμός για την Ειρήνη΄΄ (Partnership for Peace). Με την ίδρυση του ΣγΕ έπαυσε να λειτουργεί το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο Συνεργασίας το οποίο ουσιαστικά απορροφήθηκε από το ΣγΕ.

Οι υποχρεώσεις και δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν τα κράτη μέλη του ΣγΕ είναι δύο. Η πρώτη είναι η υπογραφή συνθήκης ασφάλειας μεταξύ του κάθε κράτους χωριστά και του ΝΑΤΟ, αναφορικά με τη διαχείριση των διαβαθμισμένων πληροφοριών του ΝΑΤΟ που θα διαβιβάζονται στις χώρες μέλη του ΣγΕ στα πλαίσια υλοποίησης των προγραμμάτων αλλά και για άλλα ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια των μελών του ΣγΕ, όπως π.χ. πληροφορίες για ασύμμετρες απειλές κλπ. Η δεύτερη υποχρέωση, είναι η υπογραφή ενός πρωτοκόλλου των μελών του ΣγΕ με το ΝΑΤΟ με το οποίο η κάθε χώρα αναλαμβάνει τη δέσμευση τήρησης των δημοκρατικών αρχών, του σεβασμού στη διεθνή νομιμότητα και τον καταστατικό χάρτη των ΗΕ, στη διακήρυξη ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στη τελική πράξη του Ελσίνκι, στη συμφωνία ελέγχου των εξοπλισμών, στη μη χρήση βίας εναντίον άλλων κρατών, στο σεβασμό των συνόρων και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών.

Πέραν των πιο πάνω υποχρεώσεων που αναλαμβάνουν τα μέλη του ΣγΕ μέσα από διμερείς συμφωνίες, ο ΣγΕ εμπλέκεται και σε μια σειρά διεθνών συμφωνιών και αποφάσεων διεθνών οργανισμών. Η πρώτη, είναι η απόφαση της ΕΕ που λήφθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Κοπεγχάγη το 2002, σύμφωνα με την οποία, χώρες – μέλη της ΕΕ οι οποίες δεν είναι ενταγμένες ούτε στο ΝΑΤΟ, ούτε στο ΣγΕ, δεν μπορούν να συμμετέχουν σε διεργασίες και δραστηριότητες της Ένωσης στις οποίες εμπλέκονται μέσα ή υποδομές του ΝΑΤΟ. Η απόφαση αυτή ήταν απόρροια της συνθήκης συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ γνωστή ως Berlin plus. Με τη συνθήκη αυτή, καθορίσθησαν οι όροι και προϋποθέσεις της συνεργασίας των δύο Οργανισμών στα πλαίσια του πυλώνα της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας της ΕΕ.

Η δεύτερη, είναι η συνθήκη ασφάλειας μεταξύ ΕΕ-ΝΑΤΟ, η οποία υπογράφτηκε το 2003 και καλύπτει ζητήματα ασφάλειας αναφορικά με τη συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ. Σ΄αυτή τη συνθήκη, καθορίζεται σαφώς ότι απαραίτητη προϋπόθεση οποιασδήποτε συνεργασίας, θα είναι οι χώρες που μετέχουν σε δραστηριότητες της ΕΕ στις οποίες εμπλέκεται καθοιονδήποτε τρόπο το ΝΑΤΟ, θα πρέπει να είναι ενταγμένες είτε στο ΣγΕ είτε στο ΝΑΤΟ.

Με όσα λοιπόν εκτέθηκαν πιο πάνω, γίνεται φανερό ότι ο ΣγΕ δεν είναι απλά ένα πρόγραμμα, όπως θέλει να το εμφανίσει η κυβέρνηση και το ΑΚΕΛ. Πρόκειται για μια συνεργασία κρατών με το ΝΑΤΟ και με άμεση εμπλοκή της ΕΕ, η οποία –συνεργασία- διασφαλίζεται και υλοποιείται μέσα από διμερείς και διεθνείς συμφωνίες, καθώς και αποφάσεις διεθνών Οργανισμών. Υπόψη ότι οι συμφωνίες αυτές σύμφωνα με τον καταστατικό χάρτη των ΗΕ, κατατίθενται στη Γενική Γραμματεία του ΟΗΕ, και καθίστανται μέρος του διεθνούς δικαίου.

Ας ελπίσουμε ότι η Βουλή εν τη σοφία της, θα παραπέμψει το ζήτημα στο ανώτατο δικαστήριο προκειμένου να αποφασίσει για το τι ακριβώς είναι ο ΄΄Συνεταιρισμός για την Ειρήνη΄΄.


*Υποστράτηγος ε.α.
Διαβάστε περισσότερα...

Γαλλία, Κύπρος και Συνεταιρισμός για την Ειρήνη

Χρήστου Ιακώβου
Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Μελετών

Ενώ στην Κύπρο έχει ξεσπάσει ένας έντονος δημόσιος διάλογος σχετικά με την πρόκληση συμμετοχής στο Συνεταιρισμό για την Ειρήνη (ΣγΕ), η Τουρκική κυβέρνηση ήδη βρίσκεται σε δύσκολη διπλωματική θέση όσον αφορά την ένταξη της Γαλλίας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, αν και προς το παρόν δεν έχει φανερώσει τις προθέσεις της.

Η Γαλλία, για μία σειρά από λόγους οι οποίοι έχουν να κάνουν με την ερμηνεία των συμφερόντων της, έχει μπλοκάρει οκτώ διαπραγματευτικά κεφάλαια της Τουρκίας με την Ε.Ε.. Αυτό το γεγονός δημιουργεί μία δυσχερή υπόθεση για τον Ερντογάν. Αν δεν μπλοκάρει τη Γαλλία σε μια τέτοια υπόθεση-κλειδί, τότε η απόφαση αυτή θα έχει, βεβαίως, αντίκτυπο στα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της χώρας. 

Ο παράγοντας εκείνος, ο οποίος καθιστά ευαίσθητο το θέμα, είναι και το πάλαι ποτέ σχέδιο Roger, βάσει του οποίου και η Ελλάδα το 1980, κατάφερε να επανενταχθεί στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Το τότε στρατιωτικό καθεστώς της Τουρκίας είχε επικριθεί έντονα, διότι είχε υποχωρήσει στο αίτημα αυτό, χωρίς να λάβει οποιαδήποτε ανταλλάγματα. Πάντως, η σημερινή Τουρκική κυβέρνηση γνωρίζει τι είδους πολιτικές αντιπαραθέσεις θα δημιουργηθούν στο εσωτερικό της χώρας, σε περίπτωση κατά την οποία η Άγκυρα δώσει τη συγκατάθεσή της στο γαλλικό αίτημα. Γνωρίζει, επίσης, ότι πρόκειται να δεχθεί πλήγμα το πολιτικό κύρος που υπάρχει προς το κυβερνών κόμμα.

Από την άλλη, ο Ερντογάν υπολογίζει ότι το να εμποδίσει τη Γαλλία να επιστρέψει στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, θα δημιουργήσει πολλά ρίσκα για την τουρκική πλευρά. Η κοινή πεποίθηση μέσα στο ΝΑΤΟ, η οποία ενισχύεται έντονα από το πλαίσιο των σημερινών Αμερικανογαλλικών σχέσεων, είναι ότι η Γαλλία πρέπει να επιστρέψει πλήρως στη Βορειοατλαντική συμμαχία. Άλλωστε, το ΝΑΤΟ έχει ανάγκη από το γαλλικό στρατιωτικό δυναμικό και, επιπλέον διανύει μία περίοδο νέων ανοιγμάτων γεγονός που καθιστά την ύπαρξη προβλημάτων ήκιστα ευχάριστη.  

Με αυτά τα δεδομένα η Τουρκία ευρίσκεται προ ενός διλήμματος που την αναγκάζει να συμπεριφερθεί με μεγάλη προσοχή. Πιθανή υποβολή βέτο στην ένταξη της Γαλλίας θα προκαλέσει αντίστροφη αντίδραση. Η Τουρκία είναι μια χώρα, η οποία έχει ανάγκη το ΝΑΤΟ, λόγω των φιλοδοξιών της να αυξήσει τον περιφερειακό της ρόλο και των προσπαθειών της ενισχύσει τις προσπάθειές της για ένταξη στην ΕΕ. Ως εκ τούτου, προσδίδει μεγάλη σημασία στη συμπεριφορά της εντός της συμμαχίας. Ευρισκομένη, λοιπόν, πάντοτε στην πρώτη γραμμή των νατοϊκών επιχειρήσεων, σήμερα το ενδεχόμενο να βρεθεί σε μειονεκτική θέση απέναντι στο ΝΑΤΟ κραδαίνοντας την απειλή του βέτο, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία επαναπροσδιορίζεται και επεκτείνεται η σημασία της Βορειοατλαντικής συμμαχίας, είναι κάτι το οποίο κάθε άλλο παρά εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Άγκυρας. Έτσι, μέσα σε αυτό το πλαίσιο και δεδομένης της άμεσης ανάγκης να επανέλθει η Γαλλία στο ΝΑΤΟ, η οποία σημειωτέον είναι και μια πυρηνική δύναμη, υπάρχει το ενδεχόμενο απομόνωσης της Τουρκίας μέσα στη συμμαχία, κάτι το οποίο άλλωστε δεν είναι επιθυμητό και από την πλευρά της Άγκυρας. 

Εδώ ακριβώς δημιουργείται μία ευνοϊκή συγκυρία για την Κυπριακή διπλωματία. Σήμερα, η στρατιωτική συνεργασία μεταξύ ΝΑΤΟ – Ε.Ε. δεν μπορεί να λειτουργήσει πλήρως, όπως προβλέπεται στο πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ), λόγω της μη συμμετοχής της Κύπρου στο Συνεταιρισμό για την Ειρήνη. Το πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου, που καλεί την Κυπριακή Δημοκρατία να συμμετάσχει στο ΣγΕ ενισχύει ακόμη περισσότερο την ευνοϊκή συγκυρία. Επομένως, η Κύπρος έχει μία μοναδική ευκαιρία να συνδέσει την υποβολή αίτησης συμμετοχής στον ΣγΕ με την Γαλλική αίτηση και τα νέα ανοίγματα της Βορειοατλαντικής συμμαχίας. Με αυτό τον τρόπο αυξάνονται οι πιθανότητες να εξουδετερωθεί πιθανόν Τουρκικό βέτο. Ανάλογη, ήταν και η στρατηγική ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ που συνδέθηκε με άλλα υπό ένταξη κράτη σε μια περίοδο που η ΕΕ πραγματοποιούσε νέα ανοίγματα. 

Συμπερασματικά, σήμερα, τόσο η τρέχουσα συγκυρία όσο και οι συνθήκες σε σχέση με το παρελθόν έχουν αλλάξει, κατά συνέπεια, η υποβολή ενός βέτο που θα δυσχεραίνει τα νέα ανοίγματα του ΝΑΤΟ θα προκαλέσει περισσότερα προβλήματα στην Τουρκική διπλωματία απ’ ό,τι στο παρελθόν.  Διαβάστε περισσότερα...