Το Ισλάμ στο κέρας της Αφρικής

Δρ. Ευάγγελος Βενέτης

Δεν ήταν έκπληξη η επίθεση των Ισλαμιστών της Αλ-Σαμπάμπ στο εμπορικό κέντρο του Ναϊρόμπι για εκείνους που παρακολουθούν τις εξελίξεις στο Κέρας της Αφρικής. Αντίθετα αναμενόμενη ήταν λόγω της εύθραυστης γεωπολιτικής κατάστασης που επικρατεί στην περιοχή λόγω του σομαλικού εμφυλίου που μαίνεται ακατάπαυστα και έχει επηρεάσει τις γειτονικές της Σομαλίας χώρες. Ο ρόλος του Ισλάμ στην περιοχή είναι κομβικός για την ερμηνεία των εξελίξεων, παρόντων και μελλοντικών. Κατά τις δεκαετίες του 1990 και 2000 η σύγκρουση του σουνιτικού Ισλάμ με την Δύση έλαβε διαστάσεις στην περιοχή με σειρά από γεγονότα γνωστά, όπως οι επιθέσεις στην Κένυα και την Τανζανία (1998), η επίθεση στο αμερικανικό καταδρομικό σκάφος Κόουλ στα Στενά του ‘Αντεν (2000) αλλά και με σειρά πολεμικών γεγονότων που είτε δεν προβάλλονται είτε μειώνεται η σημασία τους στα δυτικά ΜΜΕ. Σε αυτά τα γεγονότα εντάσσονται ο εμφύλιος της Σομαλίας και το φαινόμενο της πειρατείας. Και τα δύο συνδέονται με τον ρόλο του Ισλάμ στην περιοχή και ιδιαίτερα τον ιερό πόλεμο των Ισλαμιστών της Αλ-Κάιντα και του κλάδου της στη Σομαλία, δηλ., την ισλαμιστική οργάνωση Αλ-Σαμπάμπ. Ο εμφύλιος στη Σομαλία είναι συνδεδεμένος επιχειρησιακά, και εν μέρει ιδεολογικά, με το φαινόμενο της πειρατείας στην θάλασσα της. Αν. Αφρικής. Η σύνδεση της Αλ-Κάιντα της Αραβικής Χερσονήσου μέσω της Υεμένης και της Σομαλίας έχει προκαλέσει την αποσταθεροποίηση της Σομαλίας, ενός «κράτους-παρίας». Η πειρατεία, παρότι μεταξύ άλλων είναι φαινόμενο καθαρά εγκληματικού χαρακτήρα, έχει επίσης ιδεολογική χροιά σε μέρος των πειρατών, και μάλιστα μέρος των λύτρων και λαφύρων που περιέρχονται στους πειρατές περαιώνονται στο εσωτερικό της Σομαλίας για την χρηματοδότηση της Αλ-Σαμπάμπ ενάντια στην φιλοδυτική κυβέρνηση της πρωτεύουσας Μογκαντίσου. Σκοπός; Η ενίσχυση του ιερού πολέμου και η δημιουργία ισλαμικού κράτους στην Σομαλία. Επιχειρησιακά το πρόσφατο χτύπημα στο Ναϊρόμπι αποτελεί σημαντική εξέλιξη στην επιχειρησιακή τακτική της Αλ-Σαμπάμπ, η οποία βλέποντας τις γειτονικές χώρες να επεμβαίνουν στον σομαλικό εμφύλιο σε συμμαχία με χώρες της Δύσης, λ.χ. με μη επανδρωμένα αεροπορικά κτυπήματα κατά βάσεων της Αλ-Σαμπάμπ, αποφάσισε να δράσει όμοια εξάγοντας τον σομαλικό εμφύλιο στην Κένυα. Το μήνυμα της Αλ-Σαμπάμπ προς το Ναϊρόμπι και την Δύση είναι σαφές: «Μην παρεμβαίνετε στα εσωτερικά της Σομαλίας!» Το αν είναι σε θέση η Αλ-Σαμπάμπ να διατηρήσει επιχειρησιακά διαρκή την πίεση προς το Ναϊρόμπι με τέτοιου είδους κτυπήματα είναι άλλο θέμα. Όπως και να ‘χει οι Ισλαμιστές καθιστούν σαφές στην Δύση ότι είναι ικανοί να ακουστούν και να διαιωνίσουν την αστάθεια στην περιοχή. Ίσως στο προσεχές μέλλον περιμένουν μία δραστική αλλαγή της αμερικανικής στάσης προς αυτούς, όμοια με εκείνη προς τους Ταλιμπάν του Αφγανιστάν.

Διαβάστε περισσότερα...

Πρόκληση για τη Δύση η τρομοκρατία στη Β. Αφρική

The New York Times

Η αιματηρή διευθέτηση της κρίσης των ομήρων στην Αλγερία επανέφερε στο προσκήνιο τις ευρύτερες προκλήσεις της αντιμετώπισης των τρομοκρατικών πυρήνων στη βόρεια Αφρική, τις οποίες αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους. Οι ΗΠΑ και η Γαλλία προσπαθούσαν εδώ και μήνες να εξασφαλίσουν τη συμμετοχή της Αλγερίας στη διεθνή προσπάθεια για την απομάκρυνση των ισλαμιστών από το βόρειο Μάλι. Εντούτοις, η προέλαση των ισλαμιστών προς τον Νότο, η οποία ώθησε την κυβέρνηση του Μάλι να ζητήσει τη στρατιωτική παρέμβαση της Γαλλίας, σε συνδυασμό με την κρίση των ομήρων στη Σαχάρα, αιφνιδίασε την Ουάσιγκτον, η οποία δεσμεύθηκε να πατάξει την τρομοκρατία στην περιοχή.

Τα δυτικά έθνη καλούνται να αντιμετωπίσουν πολυεθνικές συμμορίες, τα μέλη των οποίων διασχίζουν με ευκολία τα σύνορα μεταξύ χωρών. Επιπλέον, οι συγκεκριμένοι τρομοκρατικοί πυρήνες έχουν να επιλέξουν μεταξύ μιας πληθώρας στόχων: η περιοχή είναι πλούσια σε πετρελαϊκά και όχι μόνο αποθέματα, τα οποία εκμεταλλεύονται πολυεθνικές που όμως εκπροσωπούν δυτικά συμφέροντα. Σε πολλές περιπτώσεις δε, οι εγκαταστάσεις των εταιρειών αυτών φρουρούνται υποτυπωδώς.

Την ίδια στιγμή, δεδομένου ότι ΗΠΑ και Βρετανία είναι αποφασισμένες να μην αποστείλουν στρατό στο Μάλι την ώρα που η Γαλλία προσπαθεί να αποφύγει μια μακροχρόνια εμπλοκή των δυνάμεών της, τα δυτικά κράτη είναι εξαρτημένα από τα στρατεύματα των βορειοαφρικανικών εθνών. Το πρόβλημα είναι πως οι κυβερνήσεις των αφρικανικών κρατών δεν αντιμετωπίζουν πάντα καλοπροαίρετα τις νουθεσίες τρίτων.

Ο πρώην ειδικός για θέματα αντιτρομοκρατίας του αμερικανικού Πενταγώνου, Ρούντολφ Ατάλα, επισημαίνει ότι η Αλ Κάιντα του Ισλαμικού Μαγκρέμπ απέκτησε σταδιακά παρακλάδια κατά μήκος της βόρειας Αφρικής. «Για να διαλύσουν το δίκτυό της, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους, Ευρωπαίοι και Αφρικανοί, πρέπει να καταρτίσουν μια άρτια περιφερειακή στρατηγική», τονίζει. Κάτι τέτοιο, ωστόσο, είναι κάθε άλλο παρά εύκολο. Οι Αλγερινοί, για παράδειγμα, έχουν ένα ικανό στράτευμα, αλλά δεν έχουν επιδείξει διάθεση για διευρυμένη συνεργασία είτε με τις ΗΠΑ είτε με τους γείτονές τους. Η κυβέρνηση της Λιβύης μοιάζει πρόθυμη να συνεργαστεί, αλλά οι δυνάμεις ασφαλείας που διαθέτει έχουν περιορισμένες δυνατότητες. Το Μάλι έχει και αυτό περιορισμένες στρατιωτικές δυνατότητες και, επιπλέον, οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη λύση προϋποθέτει σεβασμό στις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες.

Ενδεικτική της σκληρής πολιτικής πραγματικότητας στην περιοχή είναι η στάση Γαλλίας και ΗΠΑ στην είδηση της πρωτοβουλίας που ανέλαβε ο αλγερινός στρατός για την απελευθέρωση των ομήρων. Μπορεί οι Αλγερινοί να μη ζήτησαν καν τη γνώμη τους, παρ’ όλα αυτά Παρίσι και Ουάσιγκτον απέφυγαν να τους επικρίνουν. «Η Αλγερία δεν είχε άλλη επιλογή, δεδομένου ότι δεν μπορούσε να υπάρξει διαπραγμάτευση», δήλωσε το Σάββατο ο πρόεδρος της Γαλλίας, Φρανσούα Ολάντ. Γαλλία και ΗΠΑ ζητούν από την Αλγερία να κρατήσει κλειστά τα σύνορα με το Μάλι, ενώ το Παρίσι ευελπιστεί ότι το Αλγέρι θα συνεχίσει να επιτρέπει στα γαλλικά μαχητικά να διέρχονται από τον εναέριο χώρο του. Η Αλ Κάιντα του Ισλαμικού Μαγκρέμπ ξεκίνησε ως μια αμιγώς αλγερινή οργάνωση που αντιμαχόταν την κυβέρνηση στο Αλγέρι. Οταν εκδιώχθηκε από την Αλγερία, βρήκε καταφύγιο στο Μάλι, όπως και οι παραστρατιωτικές ομάδες που εγκατέλειψαν τη Λιβύη μετά την πτώση του καθεστώτος Καντάφι. Το αρχικό σχέδιο ΗΠΑ και Γαλλίας στηριζόταν στη διατήρηση χαμηλών τόνων στην περιοχή και στην εκπαίδευση αφρικανικών στρατευμάτων, τα οποία στη συνέχεια θα αντιμετώπιζαν τους μαχητές της Αλ Κάιντα στο Μάλι. Η προέλαση των ισλαμιστών στο Μάλι και τα γεγονότα στην Αλγερία, ωστόσο, κατέστησαν σαφές ότι η οργάνωση έχει περισσότερες επιχειρησιακές δυνατότητες απ’ ό,τι είχε υπολογιστεί.

Διαβάστε περισσότερα...

Στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ αναμένεται στην Αφρική

A.P.

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ. Σημαντική στρατιωτική παρουσία αναμένεται να αποκτήσουν οι ΗΠΑ στην αφρικανική ήπειρο, με μικρές αρχικά μονάδες να μεταβαίνουν σε 35 κράτη της Αφρικής στις αρχές του επόμενου έτους.

Η στρατηγική αυτή μετατόπιση αποτελεί μέρος προσπάθειας του Πενταγώνου να εκπαιδεύσει τοπικές δυνάμεις για την αντιμετώπιση της έξαρσης της τρομοκρατίας. Οι ομάδες των Αμερικανών κομάντος θα είναι αποκλειστικά υπεύθυνες για την εκπαίδευση και τον εξοπλισμό τοπικών δυνάμεων και δεν θα έχουν τη δυνατότητα να επιχειρούν οι ίδιες χωρίς συγκεκριμένη άδεια του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ.

Η ανανεωμένη προσοχή που αφιερώνει η Ουάσιγκτον στην Αφρική ακολουθεί την έξαρση θρησκευτικής βίας στη βόρεια Αφρική, με τον ΟΗΕ να συζητεί το ενδεχόμενο αποστολής ειρηνευτικών δυνάμεων στο Μάλι. Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση της υποστηριζόμενης από την Αλ Κάιντα ισλαμικής οργάνωσης Μπόκο Χαράμ στη Νιγηρία οξύνει τις αμερικανικές ανησυχίες για πολιτειακή εκτροπή σε πολλά κράτη της δυτικής Αφρικής.

Η αποστολή, που θα στελεχωθεί από επίλεκτους άνδρες της ιστορικής 1ης μεραρχίας του αμερικανικού στρατού, θα στοχεύει χώρες όπως η Λιβύη, το Σουδάν, η Αλγερία και ο Νίγηρας, όπου ομάδες ιδεολογικά συγγενικές με την Αλ Κάιντα έχουν επιβάλει την παρουσία τους. Οι Αμερικανοί κομάντος σχεδιάζουν επίσης να προσφέρουν τη βοήθειά τους στις ειδικές δυνάμεις κρατών όπως η Κένυα και η Ουγκάντα, που πολεμούν στις πρώτες γραμμές του εμφυλίου στη Σομαλία εναντίον των ισλαμιστών της οργάνωσης Αλ Σαμπάμπ.

Ο επικεφαλής των αμερικανικών δυνάμεων στην Αφρική, στρατηγός Κάρτερ Χαμ, υπογράμμισε χθες ότι η ταξιαρχία θα διαθέτει και μικρό στόλο μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Ο αμερικανικός στρατός έχει επινοήσει ήδη περισσότερες από 100 αντιτρομοκρατικές ασκήσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και άλλες εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Το φιλόδοξο πρόγραμμα αντιμετωπίζει, όμως, σημαντικά πολιτισμικά και γλωσσικά προσκόμματα. Σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες αυτές, ο στρατός των ΗΠΑ αναζητεί στελέχη του με εμπειρία σε αφρικανικές χώρες.

«Δεν είμαι σίγουρος ότι η χρήση μιας μάχιμης ταξιαρχίας είναι η σωστή λύση για τα προβλήματα της Αφρικής. Δεν είμαι, όμως, βέβαιος ότι υπάρχει σωστή απάντηση. Οι προκλήσεις είναι τόσο διαφορετικές σε κάθε χώρα, που δεν θεωρώ ότι η εκπόνηση συνολικού πακέτου για όλη την ήπειρο είναι καλή ιδέα», λέει ο καθηγητής στρατηγικών θεμάτων Τόμας Ντέμπσεϊ.

Οι μέχρι στιγμής προσπάθειες του Πενταγώνου στην Αφρική υπήρξαν ιδιαίτερα προσεκτικές, αρκούμενες στη σύσταση της Διοίκησης Αφρικής το 2007. Ο αμερικανικός δισταγμός οφείλεται στις αντιρρήσεις πολλών αφρικανικών κρατών να καταστούν προκεχωρημένη βάση του στρατού των ΗΠΑ. Η αποστολή της «Ταξιαρχίας Στιλέτο», όπως ονομάσθηκε το σώμα, θα ξεκινήσει την άνοιξη του 2013, ενώ ο διοικητής της, συνταγματάρχης Τζεφ Μπροντουότερ, υπογράμμισε ότι το δυσκολότερο κομμάτι της εκπαίδευσης των ανδρών, η εκμάθηση γλωσσών και η πολιτιστική ενημέρωση, προχωρεί με ικανοποιητικούς ρυθμούς.

Διαβάστε περισσότερα...

Χέιγκ: Σημαντικός ο ρόλος της Αφρικανικής Ένωσης στην επίλυση της λιβυκής κρίσης

Ο επικεφαλής της βρετανικής διπλωματίας Γουίλιαμ Χέιγκ δήλωσε στον Ζαν Πινγκ πρόεδρο της επιτροπής της Αφρικανικής Ένωσης πως ο οργανισμός του έπαιξε «έναν σημαντικό ρόλο» στην επίλυση της κρίσης στη Λιβύη.

Στη διάρκεια «μιας χρήσιμης συνομιλίας» ο Χέιγκ επισήμανε πως «η Α.Ε. έπαιξε έναν σημαντικό ρόλο υποστηρίζοντας μια διαδικασία, την οποία πρέπει να ακολουθήσουν οι Λίβυοι για να καταλήξουν σε πολιτική επίλυση της κρίσης».

«Είναι σημαντικό το ότι η Αφρικανική Ένωση επισημαίνει πως ο Καντάφι δεν μπορεί να συμμετάσχει στην διαδικασία των διαπραγματεύσεων και ότι πρέπει να μεταβιβάσει την εξουσία», υπογράμμισε ο Χέιγκ.

Αρκετοί Αφρικανοί ηγέτης φάνηκαν επιφυλακτικοί στο να πάρουν δημόσια θέση εναντίον του Μουάμαρ Καντάφι.

Παρά τις διαφορές ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και την ΑΕ, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών είπε πως «υπάρχουν πολλά στοιχεία της πρότασης της ΑΕ πάνω στα οποία μπορούμε να εργαστούμε». Διαβάστε περισσότερα...

Σαουδαράβες και Αγγλοσάξονες ετοιμάζονται για συναινετικό διαζύγιο

Réseau Voltaire

Σε διακριτική σύνοδο κορυφής που πραγματοποιήθηκε στη αεροπορική βάση του ΝΑΤΟ στο Molesworth (ΗΒ), ο πρίγκιπας Τούρκι αλ-Φαϊζάλ παρουσίασε στους Αγγλοσάξονες συμμάχους του την επίσημη θέση της Σαουδικής Αραβίας για την «αραβική άνοιξη».

Καταρχήν,το Ριάντ θεωρεί ότι οι επαναστάσεις στην Τυνησία, Αίγυπτο, Υεμένη και Μπαχρέιν δεν είναι χρωματιστές επαναστάσεις που ξεκίνησαν από τις υπηρεσίες των ΗΠΑ, αλλά λαϊκά κινήματα που τροφοδοτούνται από το Ιράν.
Συνεπώς, η Σαουδική Αραβία ανάπτυξε τα τακτικά στρατεύματα της στο Μπαχρέιν και την Υεμένη, και τους Ουαχαμπίτες μισθοφόρους της στη Συρία και τη Λιβύη. Επιπλέον, το Ριάντ πρότεινε να μετατρέψει το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου σε συμμαχία των σουνιτικών μοναρχιών για να οδηγήσουν την ιδεολογική πάλη και την καταστολή έναντι της επιρροής της σιιτικής ιρανικής επανάστασης.


Εξάλλου, παρά τις δηλώσεις για αμοιβαία φιλία, η Ουάσιγκτον και το Ριάντ έχουν συνείδηση ότι δεν είναι πια τόσο εξαρτημένα το ένα από το άλλο από ό, τι στο παρελθόν. Οι ΗΠΑ σχεδιάζουν το μέλλον τους με βάση κατά κύριο λόγο το φυσικό αέριο αντί του πετρελαίου, ενώ η Σαουδική Αραβία παρατηρεί τη μείωση των αποθεμάτων της και έχει, από τώρα και στο εξής, την Κίνα ως πρώτο εμπορικό εταίρο.

Αν και βασίζονται στους Σαουδάραβες για να διαφθείρουν τους ηγέτες του Λιβάνου, της Παλαιστίνης και της Αιγύπτου με τα δισεκατομμύρια των πετροδολαρίων, και ζητώντας υπηρεσίες από το δίκτυο της Αλ Κάιντα στη Συρία και τη Λιβύη, οι Αγγλοσάξονες ποντάρουν μεσοπρόθεσμα στην κατάρρευση της μοναρχίας των Σαούντ.
Φαντάζονται λοιπόν μια επανασχεδιασμένη Βόρεια Αφρική γύρω από το Μαρόκο και τους Βέρβερους και μια αναδιαμορφωμένη Μέση Ανατολή γύρω από την Τουρκία και τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.

Κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής, ο πρίγκιπας Τούρκι αλ-Φαϊζάλ μίλησε για την ανάγκη της χώρας του να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, αν το Ιράν θα έκανε το ίδιο. Το θέμα αυτό αποκαλύφτηκε από την Guardian η οποία ήταν η πρώτη που διέδωσε το περιεχόμενο των συζητήσεων.

Περί αυτού, το Ριάντ ασφαλώς δεν αγνοεί ότι το ιρανικό στρατιωτικό πυρηνικό πρόγραμμα, είναι μια μπαρούφα της πολεμικής προπαγάνδας των ΗΠΑ.
Αυτή η ανακοίνωση σκοπεύει περισσότερο να προειδοποιήσει τους Αγγλοσάξονες φίλους ότι η Σαουδική Αραβία περιμένει την λιποταξία τους και προβλέπει ότι θα έχει να υπερασπιστεί τον εαυτό της μόνη της σε περίπτωση γενίκευσης των επαναστάσεων που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη.

Οι καλύτεροι εταίροι όλου του κόσμου ετοιμάζουν το διαζύγιό τους φιλικά.

« Saudi Arabia worries about stability, security and Iran », του Jason Burke, The Guardian, 29 June 2011.

Réseau Voltaire 30.06.2011
http://infognomonpolitics.blogspot.com

Διαβάστε περισσότερα...

Έφοδος στη γη της Αφρικής

Le Monde Diplomatique

Της Joan Baxter
Δημοσιογράφου και συγγραφέα. Έχει γράψει, μεταξύ άλλων, το βιβλίο «Dust From Our Eyes. An Unblinkered Look at Africa», Wolsak and Wynn Publishers Ltd, Χάμιλτον (Οντάριο, Καναδάς), 2008.


Μετά τα ορυκτά και το πετρέλαιο, οι ξένοι εποφθαλμιούν τώρα την ίδια τη γη της Αφρικής. Οι κυβερνήσεις της αφρικανικής ηπείρου έχουν ήδη παραχωρήσει, κάτω από πολύ αδιαφανείς συνθήκες, εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης. Με πρωτοβουλία πολυεθνικών εταιρειών διατροφής και ορισμένων κρατών, κυρίως της Μέσης Ανατολής και της Ασίας, μελετώνται διάφορα σχέδια, τα οποία, εάν τελικά υλοποιηθούν, θα βάλουν σε κίνδυνο τις κοινωνίες, τις φυσικές ισορροπίες και τη γεωργία της περιοχής.

Στις 18 και 19 Νοεμβρίου 2009, το συνεδριακό κέντρο Elizabeth II στο Λονδίνο φιλοξένησε τη διάσκεψη δωρητών για τη Σιέρα Λεόνε. Στο βήμα, ο πρώην πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ, του οποίου η οργάνωση (Africa Governance Initiative) ήταν χορηγός της εκδήλωσης, παρότρυνε ενεργά τους συνέδρους να αγοράσουν αγροτικές εκτάσεις σε μια χώρα που, κατά την έκφρασή του, «διαθέτει εκατομμύρια εκτάρια καλλιεργήσιμης γης (1)». Έχοντας παρασυρθεί από τον ενθουσιασμό του, ο Μπλερ φαίνεται να ξεχνά τα εκατομμύρια των κατοίκων της Σιέρα Λεόνε που εξαρτώνται από τις σοδειές αυτών των εδαφών.



Ελπίδες για κέρδη
Πεπεισμένοι ότι θα αποκομίσουν σημαντικά κέρδη, πολλοί τραπεζικοί οργανισμοί, επενδυτικά ταμεία, μεγάλοι βιομηχανικοί όμιλοι, κράτη και ορισμένοι δισεκατομμυριούχοι, σχεδιάζουν να εγκαταστήσουν στην Αφρική γιγάντια βιομηχανικά αγροκτήματα με σκοπό την παραγωγή προϊόντων διατροφής και βιοκαυσίμων που θα προορίζονται αποκλειστικά για εξαγωγή. Οι δραστηριότητες πώλησης και μακροχρόνιας ενοικίασης αγροτικών εκτάσεων παρουσιάζονται σκόπιμα ως αναπτυξιακά προγράμματα που αποφέρουν όφελος τόσο στα εμπλεκόμενα οικονομικά σχήματα όσο και στα αφρικανικά κράτη.

Μεταξύ όσων υιοθετούν τη συγκεκριμένη προσέγγιση βρίσκεται η Διεθνής Εταιρεία Χρηματοδότησης της Παγκόσμιας Τράπεζας (2), καθώς και το Διεθνές Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ειδικός θεσμός του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών. Παρά τις αρχικές επιφυλάξεις του γενικού του διευθυντή Ζακ Ντιούφ, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει την όλη κίνηση ως «νέα μορφή αποικιοκρατίας», ο Οργανισμός για τα Τρόφιμα και τη Γεωργία των Ηνωμένων Εθνών (FAO) αποδέχτηκε τη συγκεκριμένη πρακτική.

Ξεπούλημα χωρίς όρια
Πολλά είναι τα παραδείγματα του τεράστιου ξεπουλήματος που εκτυλίσσεται αυτή τη στιγμή στην Αφρική. Η Κίνα εξασφάλισε από τη Δημοκρατία του Κονγκό την εκμετάλλευση 2,8 εκατομμυρίων εκταρίων, όπου θα εγκαταστήσει τη μεγαλύτερη φυτεία φοίνικα στον κόσμο (3). Ο Φίλιπ Χάιλμπεργκ, πρόεδρος του νεοϋορκέζικου επενδυτικού ταμείου Jarch Capital και πρώην εκπρόσωπος του ασφαλιστικού γίγαντα American International Group (AIG), ενοικίασε 400.000 έως ένα εκατομμύριο εκτάρια στο νότιο Σουδάν από τον τοπικό πολέμαρχο Παουλίνο Ματίπ (4). Πρόσφατα, το Κονγκό-Μπραζαβίλ προσέφερε σε διάφορες νοτιο-αφρικανικές βιομηχανίες διατροφής 10 εκατομμύρια εκτάρια από το πολύτιμο, και, μάλιστα, απειλούμενο, τροπικό δάσος της χώρας.

Τον προηγούμενο Νοέμβριο, με την παρότρυνση του αιθιοπικής καταγωγής Σαουδάραβα επιχειρηματία Μοχάμεντ Αλί Αλ-Αμούντι, πενήντα από τις μεγαλύτερες σαουδαραβικές επιχειρήσεις οργάνωσαν στην Αιθιοπία φόρουμ με στόχο την εγκατάσταση αγροτικών εκμεταλλεύσεων, τα προϊόντα των οποίων θα προορίζονται αποκλειστικά για εξαγωγές (5). Στο μεταξύ, ο Ινδός Σάι Ραμακρίσνα Καρουτούρι ανταγωνίζεται το γίγαντα της διατροφικής βιομηχανίας Cargill, υποστηρίζοντας ότι κατέχει τη μεγαλύτερη «τράπεζα εδαφών» της μαύρης ηπείρου, κυρίως στην Αιθιοπία (6). Την ώρα που η αφρικανική χώρα, έχοντας πληγεί από την ξηρασία, απευθύνει έκκληση για διατροφική βοήθεια, η κυβέρνησή της, που έχει ήδη παραχωρήσει 600.000 εκτάρια, ετοιμάζεται να βγάλει στην αγορά ακόμα 3 εκατομμύρια εκτάρια από τα εδάφη της (7).

Προβλήματα και αντιφάσεις
Πολλοί αρχηγοί αφρικανικών κρατών μοιάζουν να έχουν γοητευθεί από την ιδέα ότι οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων αποτελούν τη λύση στην ενδημική φτώχεια και ανεργία. Πρώτη από όλους, τους υποστηρίζει η Διεθνής Εταιρεία Χρηματοδότησης της Παγκόσμιας Τράπεζας. Επιδεικνύοντας σπουδή για την κατοχύρωση «ευνοϊκού επιχειρηματικού κλίματος», εγκατέστησε σε πολλές χώρες γραφεία προώθησης επενδύσεων. Αποστολή τους είναι να βοηθήσουν τους επενδυτές απέναντι στα εμπόδια που συναντά η ελεύθερη επιχειρηματική δραστηριότητα, όπως η φορολογία και οι τοπικές νομοθεσίες (εργατική νομοθεσία, ανθρώπινα δικαιώματα, προστασία του περιβάλλοντος), ακόμα και η ίδια η εθνική κυριαρχία.

Το επιχείρημα που προβάλλεται συχνότερα είναι η υπο-εκμετάλλευση των εδαφών. Ωστόσο, η αγρανάπαυση επιτρέπει τη φυσική ανανέωση των εδαφών και των ποταμών. Εξάλλου, οι αυτόχθονες πληθυσμοί αντλούν από αυτές τις «αχρησιμοποίητες» δασικές περιοχές και τα εδάφη τους αμέτρητους πόρους (τροφή, κλωστικές ίνες, μπαχαρικά, ελαιώδη προϊόντα, καρυκεύματα και θεραπευτικά φυτά).

Το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για τις Διατροφικές Πολιτικές (Ifpri) της Ουάσινγκτον εκτιμά ότι, τα τελευταία δύο χρόνια, 20 εκατομμύρια εκτάρια γης, σε τουλάχιστον τριάντα χώρες, και κυρίως στην Αφρική (8), πωλήθηκαν ή ενοικιάστηκαν για περιόδους από τριάντα έως εκατό χρόνια. Η μη κυβερνητική οργάνωση Grain, που προσπαθεί να κάνει μία απογραφή των σχετικών συναλλαγών, υπογραμμίζει ότι, συνήθως, ολοκληρώνονται τόσο γρήγορα και με τέτοια αδιαφάνεια ώστε είναι δύσκολο να γίνει ακριβής υπολογισμός (9).

Ύποπτα συμβόλαια
Ορισμένα συμβόλαια, που υπογράφονται στο υψηλότερο κυβερνητικό επίπεδο, συνομολογούνται με πλήρη μυστικότητα πίσω από κλειστές πόρτες, συχνά με τη συνενοχή των τοπικών φυλάρχων. Μολονότι θεωρούνται ως οι φύλακες της γης, οι φύλαρχοι συχνά κάμπτονται με αντάλλαγμα κάποια πενιχρά αμειβόμενη θέση στη φυτεία του επενδυτή.

Επιδιώκοντας τη διατροφική τους ασφάλεια, τα πλούσια κράτη του Κόλπου, στη Μέση Ανατολή, καθώς και αρκετές ασιατικές χώρες, που έχουν έλλειψη καλλιεργήσιμων εδαφών, βρίσκονται ανάμεσα στους πρώτους πελάτες της συγκεκριμένης «αγοράς». Οι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί και οι μεγάλοι βιομηχανικοί όμιλοι ενδιαφέρονται κυρίως για την παραγωγή βιοκαυσίμων από διατροφικά προϊόντα (ζαχαροκάλαμο, φοινικέλαιο, μανιόκα, καλαμπόκι) ή από τη ζατρόφα, ένα σπάνιο θαμνώδες φυτό που θεωρείται από ορισμένους ως ο «πράσινος χρυσός», καθώς παράγει ένα έλαιο με ιδιότητες παρεμφερείς με εκείνες του ντίζελ. Και όλα αυτά, σε αφρικανικές χώρες που παλεύουν μόνιμα για τη δική τους διατροφική ασφάλεια λόγω απομείωσης των υδάτινων πόρων και κλιματικών αλλαγών για τις οποίες δεν ευθύνονται σε τίποτε.

Κίνδυνος για τις φυσικές ισορροπίες
Η ιδιοποίηση των εδαφών θα μπορούσε, επίσης, να καταφέρει ένα επιπλέον πλήγμα στις φυσικές ισορροπίες. Οι μικροί αγρότες, οι οποίοι παράγουν το μεγαλύτερο ποσοστό της τροφής στην αφρικανική ήπειρο, καλλιεργούν μεγάλη ποικιλία φυτών και συμβάλλουν, έτσι, στην προστασία της βιοποικιλότητας (10). Κάθε μέρα που περνάει, απειλούνται όλο και περισσότερο από τα μεγαθήρια της διατροφικής βιομηχανίας και τις μονοκαλλιέργειες που προωθούν.

Η παγκόσμια διατροφική κρίση επιτάχυνε την έφοδο προς τα καλλιεργήσιμα εδάφη της Αφρικής. Ωστόσο, το ένα δισεκατομμύριο των κατοίκων του πλανήτη που τρέφονται ανεπαρκώς δεν αποτελούν θύματα της έλλειψης τροφίμων, αλλά μάλλον της αδυναμίας πρόσβασης στα τρόφιμα, των οποίων οι τιμές αυξάνονταν συνεχώς το 2008. Η πρωτοφανής αύξηση στις τιμές οφείλεται, σε ένα βαθμό, στο κύμα κερδοσκοπίας που ακολούθησε την απόφαση των ευρωπαϊκών χωρών και των ΗΠΑ να στραφούν προς τα βιοκαύσιμα. Πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά παράδοξο τρόπο, τα βιοκαύσιμα, ενώ δεν είναι σίγουρο ότι συμβάλλουν στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, βρίσκονται, σε κάποιο βαθμό, πίσω από την προσάρτηση των καλλιεργήσιμων εδαφών. Επίσης, η οικονομική κρίση έχει παίξει το ρόλο της στην κίνηση αυτή, καθώς, μετά το κραχ του Σεπτεμβρίου του 2008, οι διάφοροι χρηματοοικνομικοί οργανισμοί άρχισαν να αναζητούν νέες τοποθετήσεις, σίγουρες και πιο επικερδείς. Στα μάτια τους, «η γη αποτελεί τοποθέτηση εξίσου σίγουρη και, μάλιστα, πιο σίγουρη και από το χρυσό (11)».

Η πολιτική διάσταση
Ο ειδικός συντάκτης των Ηνωμένων Εθνών της έκθεσης για το δικαίωμα στη διατροφή Ολιβιέ Ντε Σούτερ εκφράζει τη λύπη του που οι Αφρικανοί ηγέτες, οι οποίοι υπογράφουν συμφωνίες χωρίς να συμβουλευτούν τα κοινοβούλιά τους, έχουν αποδυθεί σε έναν μεταξύ τους ανταγωνισμό, αντί να εργαστούν από κοινού για να επιβάλλουν προϋποθέσεις στους ξένους επενδυτές (ανάπτυξη των υποδομών ή υποχρεωτική διάθεση τουλάχιστον της μισής παραγωγής στις τοπικές αγορές). «Όταν η τροφή γίνεται σπάνιο είδος, ο επενδυτής αναζητεί ένα αδύναμο κράτος που να μην του επιβάλλει κανόνες», σχολιάζει κυνικά ο Χάιλμπεργκ (12).

Εντούτοις, πολλές αφρικανικές οργανώσεις προσπαθούν να κάνουν τη φωνή τους να ακουστεί. Όπως η Copagen, μία παναφρικανική συμμαχία με τη συμμετοχή επιστημόνων και οργανώσεων καλλιεργητών, που αγωνίζεται για τη διαφύλαξη των ποικιλιών σπόρων και τη διατροφική ασφάλεια. Στις 17 Οκτωβρίου 2009, εικοσιεπτά αφρικανικές οργανώσεις υπέγραψαν επιστολή, με την οποία καλούν τους Αφρικανούς ηγέτες να πάψουν να στηρίζουν τη βιομηχανική γεωργία. Μέχρι στιγμής δεν έχουν λάβει καμία απάντηση.

Υπάρχουν λύσεις;
Είναι αλήθεια ότι πολλές από τις κινήσεις ιδιοποίησης των αγροτικών εδαφών βρίσκονται ακόμη στη φάση του σχεδιασμού. Εκτός απροόπτου, βέβαια, υλοποιείται ο «σχεδιασμός». Ωστόσο, οι μαζικές αγορές των εδαφών αυτών, με μοναδικό σκοπό τη χρηματοοικονομική κερδοσκοπία φέρουν μέσα τους το σπόρο της σύγκρουσης, της περιβαλλοντικής καταστροφής, του πολιτικού χάους και της πείνας σε βαθμό πρωτόγνωρο. Τον περασμένο Νοέμβριο, στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Διάσκεψης Κορυφής για τη Διατροφική Ασφάλεια, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών ανακοίνωσε ότι εργάζεται, από κοινού με τη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη, το Διεθνές Ταμείο για την Αγροτική Ανάπτυξη και την Παγκόσμια Τράπεζα, για την κατάρτιση «κώδικα σωστής συμπεριφοράς» όσον αφορά τους ξένους επενδυτές. Εξάλλου, ορισμένοι διεθνείς κανόνες θα μπορούσαν να ευνοήσουν «υπεύθυνες» επενδύσεις στον αγροτικό τομέα. Πρόκειται για πολύ αδύναμες δεσμεύσεις.

Πάντως, λύσεις υπάρχουν. Η χορήγηση των λεγόμενων μικροδανείων (13), η κατασκευή δρόμων που θα διευκολύνουν την πώληση των αγροτικών προϊόντων στις τοπικές αγορές, η πρόσβαση στην κατάρτιση, η οποία θα επιτρέψει στους αγρότες να τελειοποιήσουν τις καλλιεργητικές τεχνικές τους, που είναι ήδη στραμμένες προς τη βιοποικιλότητα, και να προχωρήσουν σε καλύτερη αποθήκευση και επεξεργασία της σοδειάς τους, καθώς και ο περιορισμός των εισαγωγών που απαξιώνουν το μόχθο τους, θα αποτελούσαν παραγωγικές επενδύσεις στο ανθρώπινο και αγροτικό κεφάλαιο της Αφρικής.

Υποσημειώσεις

(1) «Sierra Leone open for business», «Awoko», Φρίταουν, Σιέρα Λεόνε, 23 Νοεμβρίου 2009.
(2) Πρόκειται για σχετικά αυτόνομο παράρτημα της Παγκόσμιας Τράπεζας, το οποίο χρηματοδοτεί επιχειρηματικά σχέδια του ιδιωτικού τομέα σε παγκόσμιο επίπεδο [ΣτΜ]. Σύμφωνα με έκθεση της Διεθνούς Εταιρείας Χρηματοδότησης, που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο του 2009, το ποσό-ρεκόρ των 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων επρόκειτο να επενδυθεί το 2009 στη βιομηχανία τροφίμων, γεγονός που αντιστοιχεί σε αύξηση 42%.
(3) Olivier de Schutter, «Large-scale land acquisitions and leases : A set of core principles and measures to address the human rights challenge», Υπάτη Αρμοστεία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, www2.ohchr.org
(4) Daniel Shepard and Anuradha Mittal, «The great land grab: Rush for world’s farmland threatens food security for the poor», The Oakland Institute, Οκλαντ (Καλιφόρνια), 2009.
(5) Wudineh Zenebe, «Al-Amoudi’s efforts to initiate Saudi agro investment», «Addis Fortune», Αντίς Αμπέμπα, 29 Νοεμβρίου 2009.
(6) Asha Rai, «The constant gardener», «The Times of India», Βομβάη, 26 Σεπτεμβρίου 2009.
(7) «Ethiopia is giving away 2,7 million hectares», «Daily Nation», Αντίς Αμπέμπα, 15 Σεπτεμβρίου 2009.
(8) Joachim von Braun and Ruth Suseela Meinzen-Dick, «“Land grabbing” by foreign investors in developing countries: Risks and opportunities», International Food Policy Research Institute, Ουάσινγκτον, Απρίλιος 2009.
(9) «Il faut mettre fin à l’accaparement mondial des terres!», δήλωση της Grain στην Παγκόσμια Διάσκεψη Κορυφής για τη Διατροφική Ασφάλεια, Ρώμη, 16 Νοεμβρίου 2009.
(10) Miguel A. Altieri, «Agroecology, small farms and food sovereignty», «Monthly Review», Νέα Υόρκη, Ιούλιος-Αύγουστος 2009.
(11) Chris Mayer, «This asset is like old, only better», «Daily Wealth», Βανκούβερ, 4 Οκτωβρίου 2009.
(12) Horand Knaup and Juliane von Mittelstaedt, «Foreign investors snap up African farmland», «Der Spiegel», Αμβούργο, 31 Ιουλίου 2009.
(13) (ΣτΜ) Πρόκειται για δάνεια που χορηγούνται σε κατοίκους (κυρίως αγρότες) φτωχών χωρών. Τα ποσά είναι πολύ μικρά, αρκετά, όμως, για να προστατεύσουν τους αγρότες από τη δραματική επιδείνωση της θέσης τους λόγω έκτακτων ή άλλων γεγονότων.

Διαβάστε περισσότερα...

Η σκοτεινή όψη της Μπουρκίνα Φάσο

Le Monde Diplomatique

Του Bruno Jaffre
Συγγραφέας του βιβλίου «Biographie de Thomas Sankara. La patrie ou la mort», νέα αναθεωρημένη και συμπληρωμένη έκδοση, L’Harmattan, Παρίσι, (2007).

Ο πρόεδρος της Μπουρκίνα Φάσο Μπλεζ Κομπαορέ, μεσολαβητής σε πολλές συγκρούσεις στην αφρικανική ήπειρο, έχει αποκτήσει τη φήμη ανθρώπου της ειρήνης. Ωστόσο, η εικόνα αυτή, που έχει ενισχυθεί λόγω των φιλικών δεσμών του με τη Γαλλία, αποδεικνύεται όλο και περισσότερο απατηλή. Πραγματικά, ο πρόεδρος της Μπουρκίνα Φάσο έχει ανάμιξη στους περισσότερους από τους πολέμους και τις κρίσεις της περιοχής τα τελευταία είκοσι χρόνια. Πρόσφατες μαρτυρίες αποκαλύπτουν το σκοτεινό παρελθόν του ανθρώπου που αναρριχήθηκε στην εξουσία χάρη στη δολοφονία του ηγέτη του παναφρικανισμού Τομάς Σανκαρά.

Ο Μπλεζ Κομπαορέ, που ήταν μεταξύ των προσκεκλημένων στην επίσημη παρέλαση της 14ης Ιουλίου 1995 στο Παρίσι και έγινε δεκτός, το Νοέμβριο του 2008, από τον Γάλλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, θεωρείται πιστός φίλος της Γαλλίας, απαραίτητος σύμμαχος στην πολιτική που προωθεί το Παρίσι στη Δυτική Αφρική, μετά το θάνατο του Φελίξ Χουφουέ-Μπουανί, το 1993. Ωστόσο, όπως εκτιμά η Λουίζ Αρμπούρ, πρώην ύπατη αρμοστής του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, σχολιάζοντας τον ορισμό του Προέδρου της Μπουρκίνα Φάσο ως μεσολαβητή στην κρίση της Γουϊνέας (1), «ο Μπλεζ Κομπαορέ, που έχει υπάρξει ο ίδιος πρώην συμμέτοχος σε πραξικόπημα και πολιτικός προστάτης του [καταζητούμενου για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας πρώην προέδρου της Λιβερίας] Τσαρλς Τέιλορ, δεν είναι ο καταλληλότερος για να κηρύξει τις αρετές της δημοκρατίας και των πολιτικών κυβερνήσεων (2)». Μετριάζει, έτσι, τους συντονισμένους επαίνους που, εδώ και μερικά χρόνια, συνοδεύουν τον άνθρωπο στον οποίο η «διεθνής κοινότητα» εμπιστεύεται όλο και περισσότερες αποστολές «καλής θέλησης» στην Αφρική. Είτε πρόκειται για την κρίση στο Τογκό, που ακολούθησε το θάνατο του δικτάτορα Γκνασίνγκμπε Εγιαντεμά και συνοδεύτηκε από ταραχές, είτε για τον εμφύλιο πόλεμο στην Ακτή Ελεφαντοστού (2002-2007) (3).



Ο σοφός γέροντας
Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Ζαν-Μπατίστ Μαρό, «μοιάζει, πραγματικά, πολύ μακρινή η εποχή που ο Κομπαορέ θεωρείτο ο κύριος αποσταθεροποιητικός παράγοντας στη Δυτική Αφρική… Εδώ και δύο χρόνια, ο πρόεδρος της Μπουρκίνα Φάσο απολαμβάνει το καθεστώς του σοφού γέροντα σε ολόκληρη την περιοχή (4)». Αυτή η εντυπωσιακή μεταστροφή, την οποία επισημαίνει η Αρμπούρ, λέει πολλά για τη γεωπολιτική της Δυτικής Αφρικής και την επιρροή της Γαλλίας στην περιοχή. Ωστόσο, το αναβαπτισμένο κύρος του Κομπαορέ θα μπορούσε να αποδειχτεί εύθραυστο, παρά τα διεθνή του στηρίγματα.

Έτσι, χάρη σε πρόσφατες μαρτυρίες, έχουν συγκεντρωθεί νέες πληροφορίες για το πραξικόπημα της 15ης Οκτωβρίου 1987, που έφερε τον Κομπαορέ στην εξουσία, μετά από τη δολοφονία του Τομάς Σανκαρά, φίλου του και θετού αδελφού του. Πρόκειται για ένα ανθρώπινο δράμα, αλλά και για απώλεια για ολόκληρη την ήπειρο, που έχασε έναν ένθερμο υποστηρικτή του παναφρικανισμού. Πολλές μαρτυρίες έρχονται σιγά σιγά να ρίξουν φως στις συνθήκες της δολοφονίας. Έτσι, στις 29 Αυγούστου 2008, ο Πρινς Τζόνσον, Λιβεριανός πρώην πολέμαρχος, επιβεβαίωσε ενώπιον του ειδικού δικαστηρίου για τη Σιέρα Λεόνε αυτό που οι αναλυτές των αφρικανικών θεμάτων υποψιάζονταν από καιρό: «Τη διαταγή για την εξόντωση του Σανκαρά την έδωσε ο Κομπαορέ, με την έγκριση [του προέδρου της Ακτής Ελεφαντοστού] Χουφουέ-Μπουανί (5)». Η εκδοχή αυτή επιβεβαιώνεται και από άλλους Λιβεριανούς μάρτυρες, οι οποίοι επιρρίπτουν την ευθύνη στις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες και τη CIA (6).

Πραγματικά, ο Σανκαρά οδηγούσε τη χώρα του σε έναν επαναστατικό δρόμο και οι πρώτες επιτυχίες του θα μπορούσαν να αποσταθεροποιήσουν το σύνολο της γαλλόφωνης ζώνης. Ο Κομπαορέ δεν ήταν παρά το νούμερο 2 του καθεστώτος της Μπουρκίνα Φάσο όταν συναντήθηκε, το 1986, με τον Ζακ Σιράκ, τότε πρωθυπουργό του Φρανσουά Μιτεράν, μέσω του [προέδρου της Ακτής Ελεφαντοστού] Χουφουέ-Μπουανί. Με την ευκαιρία, ο Ζακ Φοκάρ (7) του παρουσίασε το γενικό επιτελείο της γαλλικής δεξιάς, ιδιαίτερα τον Σαρλ Πασκουά.

Σοβαρές κατηγορίες
Σύμφωνα με τις τελευταίες αποκαλύψεις στο ειδικό δικαστήριο για τη Σιέρα Λεόνε, τον Κομπαορέ βαρύνουν σοβαρότατες κατηγορίες. Από κοινού με τον Λίβυο πρόεδρο Μουαμάρ Καντάφι, βοήθησαν τον μελλοντικό πρόεδρο της Λιβερίας Τέιλορ, τότε εξόριστο στέλεχος της αντιπολίτευσης, να προετοιμάσει την επίθεσή του κατά του λιβεριανού καθεστώτος, στα τέλη του 1989, με τη συνενοχή της Ακτής Ελεφαντοστού και την ευλογία των δικτύων γαλλικών συμφερόντων στην περιοχή (8). Μάλιστα, στρατεύματα της Μπουρκίνα Φάσο ενεπλάκησαν στον πόλεμο που επεκτάθηκε μέχρι τη Σιέρα Λεόνε, κατά τη διάρκεια του οποίου ο Τέιλορ υποστήριξε το Ενωμένο Επαναστατικό Μέτωπο (Front révolutionnaire uni- RUF), ένα ιδιαίτερα βίαιο αντάρτικο κίνημα. Στον πόλεμο, που διήρκεσε μέχρι το Νοέμβριο του 2000, πεντακόσιες χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν, βιάστηκαν ή ακρωτηριάστηκαν.

Τον Απρίλιο του 2006, ο Ντέιβιντ Κρέιν, πρώην εισαγγελέας στο ειδικό δικαστήριο για τη Σιέρα Λεόνε, υποστήριξε ότι ο Τέιλορ αποτελούσε «τον ακρογωνιαίο λίθο ενός δεκαετούς γεωπολιτικού σχεδίου. Επρόκειτο για τη στρατολόγηση ανθρώπων που θα υποδαύλιζαν εξεγέρσεις, θα καταλάμβαναν την εξουσία στη χώρα τους και θα γίνονταν πιόνια του Καντάφι, ο οποίος, με τον τρόπο αυτό, θα αποκτούσε ελεύθερο πεδίο στη Δυτική Αφρική. Έχουμε αδιαμφισβήτητες αποδείξεις γι’ αυτό. Μεταξύ των ανθρώπων που στρατολογήθηκαν βρίσκονταν ο Φοντάι Σανκό, αρχηγός του RUF, και ο Κομπαορέ (9)…».

Το Μάρτιο του 2000, έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) κατηγορεί ξανά τη Μπουρκίνα Φάσο για λαθρεμπόριο όπλων και διαμαντιών προς όφελος της Ένωσης για την Πλήρη Ανεξαρτησία της Ανγκόλας (Unita) (10). Η Ουαγκαντούγκου μόλις που γλίτωσε το εμπάργκο, πιθανότατα χάρη στην υποστήριξη της Γαλλίας. Πιο πρόσφατα, το 2002, οι «εξεγερμένοι της Ακτής Ελεφαντοστού» εξαπέλυσαν την επίθεσή τους από το έδαφος της Μπουρκίνα Φάσο, δίνοντας το έναυσμα για να ξεσπάσει ο εμφύλιος πόλεμος. Ο αρχηγός τους Γκιγιόμ Σορό, σημερινός πρωθυπουργός, δήλωνε την 1η Οκτωβρίου 2008 στην εφημερίδα «Fraternité Matin» του Αμπιτζάν σχετικά με τον Κομπαορέ: «Είναι ο μέντοράς μου, δεν ντρέπομαι να το πω. Με εμπνέει, μου έχει δώσει πάρα πολλά, με στηρίζει. Χωρίς αυτόν, δεν θα ήμουν αυτό που είμαι».

Χρονιά καταξίωσης
Για τον Κομπαορέ, το 2008 μοιάζει να είναι η χρονιά της καταξίωσης. Τον Απρίλιο του 2006, η Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του ΟΗΕ δικαίωσε ομάδα δικηγόρων που ζητούσε από την Ουαγκαντούγκου να ξεκινήσει έρευνα για τη δολοφονία του Σανκαρά, να διορθώσει το πιστοποιητικό θανάτου του (που, αγνοώντας όλες τις ενδείξεις, έκανε λόγο για «θάνατο από φυσικά αίτια»), να επιτρέψει τη διεξαγωγή αμερόληπτης δικαστικής έρευνας και να αποζημιώσει την οικογένειά του. Αλλά, τον Απρίλιο του 2008, παραμονές της επίσκεψης του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Μπαν Κι-Μουν στη Μπουρκίνα Φάσο, η επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών δηλώνει ικανοποιημένη από τα μέτρα που ελήφθησαν από την κυβέρνηση και βάζει την υπόθεση στο αρχείο.

Πάντως, μολονότι το πιστοποιητικό θανάτου του Σανκαρά διορθώθηκε, με την απάλειψη της επίμαχης αναφοράς, καμία έρευνα δεν έγινε. Και η αποθέωση; Το Μάρτιο του 2008, η Μπουρκίνα Φάσο γίνεται μέλος στην Επιτροπή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του ΟΗΕ! Τέσσερις μήνες αργότερα, γίνεται μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Ακολουθεί κύμα διεθνούς αναγνώρισης. Τον Ιούλιο του 2008, ο Κομπαορέ, σε επίσημη επίσκεψή του στις Ηνωμένες Πολιτείες, συναντά τους ιθύνοντες της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), οι οποίοι συγχαίρουν τη Μπουρκίνα Φάσο «για την αποφασιστική δέσμευσή της στην κατεύθυνση της καλής οικονομικής διακυβέρνησης και, επομένως, της αποτελεσματικής καταπολέμησης της φτώχειας». Κατά τη διάρκεια της ίδιας επίσκεψης, γίνεται δεκτός για μία ώρα από τον πρόεδρο Τζορτζ Μπους. Και το Σεπτέμβριο του 2008, ο πρόεδρος της Μπουρκίνα Φάσο προεδρεύει συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη μεσολάβηση και την επίλυση συγκρούσεων.

Τέλος, στο φόρουμ «Μέσα ενημέρωσης και ανάπτυξη» που διεξάγεται στην Ουαγκαντούγκου, το Σεπτέμβριο του 2008, είναι η σειρά του Ευρωπαίου επιτρόπου Ανάπτυξης και Ανθρωπιστικής Βοήθειας, του κατά τα άλλα αυστηρού Λουϊ Μισέλ, να πλέξει το εγκώμιο του προέδρου Κομπαορέ, «ο οποίος παίζει σημαντικό ρόλο στη σταθερότητα της περιοχής (11)». Ούτε λέξη για τη μυστηριώδη δολοφονία του δημοσιογράφου Νορμπέρ Ζονγκό, στις 13 Δεκεμβρίου 1998. Μάλιστα, τον Ιούνιο του 2008, στη Φλωρεντία, ο Κομπαορέ επρόκειτο να λάβει το βαρύτιμο Βραβείο Γκαλιλέο για «τη μεσολάβηση σε εθνοτικές και κοινωνικές συγκρούσεις», με χρηματοδότηση της ιταλικής προεδρίας της Δημοκρατίας. Την τελευταία στιγμή, η τελετή ματαιώθηκε, με το πρόσχημα ότι ο ηγέτης της Μπουρκίνα Φάσο είχε ιδιαίτερα μεγάλο φόρτο εργασίας και δεν μπορούσε να παραστεί. Στην πραγματικότητα, φαίνεται ότι η εκστρατεία που έκαναν οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων συντέλεσε στην εγκατάλειψη του σχεδίου.

Διεθνής υποστήριξη
Δίκτυα υποστήριξης ενεργούν παρασκηνιακά υπέρ του Κομπαορέ. Κάποιος Ζαν Γκιόν, πρόεδρος του Γαλλόφωνου Συνδέσμου, παλαιό στέλεχος της γκωλικής Ένωσης Νέων για την Πρόοδο (UJP), ο οποίος πορεύτηκε στη σκιά των πρωθυπουργών Πιέρ Μεσμέρ και Αλέν Ζιπέ, προεδρεύει, από το 1989, του Διεθνούς Συμβουλίου Αλληλεγγύης προς τη Μπουρκίνα Φάσο (Cisab). Με κάποια δόση χιούμορ, ένας παλαιός Γάλλος πρέσβης θυμάται για τον Γκιόν: «Ένας συμπατριώτης μας με καρνέ γεμάτο ονόματα κατηύθυνε συστηματικά προς την Ουαγκαντούγκου στρατιές πρώην πρέσβεων, απόστρατων στρατηγών, βετεράνων πολιτικών, δευτεροκλασάτων πανεπιστημιακών, προέδρων ενώσεων ή ιδρυμάτων σε αναζήτηση πελατείας, υπουργών και υφυπουργών που η σοσιαλιστική παλίρροια του 1981 είχε θέσει στο περιθώριο… (12)». Ο Γκιόν φαίνεται ότι ολοκλήρωσε τον κύκλο του, αφού και η «Σύνοδος των Αστεριών της Γης», την οποία ήθελε να οργανώσει το 2008, με την υποστήριξη του Κομπαορέ, καλώντας γνωστούς επιστήμονες και καλλιτέχνες, ναυάγησε.

Πραγματικά, τα δίκτυα υποστήριξης αναδιοργανώθηκαν, με άξονα το νέο ρόλο που η Γαλλία επιθυμεί να διαδραματίσει ο Κομπαορέ στην περιοχή. Στις 8 Νοεμβρίου 2005, στα απόμερα σαλόνια της Γερουσίας, στο Παρίσι, ιδρύθηκε επίσημα η Ένωση Φιλίας Γαλλίας-Μπουρκίνα Φάσο (AFBF). Πρόεδρός της δεν είναι άλλος από τον Γκι Πεν, υπεύθυνο αφρικανικών θεμάτων στην Προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας από το 1981 μέχρι το 1986, τον οποίο ο πρώην πρόεδρος της εταιρείας Elf Λοϊκ Λε Φλος- Πριζάν αποκαλεί «ο Φοκάρ του Μιτεράν» (13). Ο Σανκαρά θεωρούσε τον συγκεκριμένο σοσιαλιστή αξιωματούχο υπεύθυνο για τη σύλληψή του από την αστυνομία της Μπουρκίνα Φάσο το Μάιο του 1983, λίγο πριν την άνοδό του στην εξουσία. Εξάλλου, στις 9 Μαϊου 2008, ο δημοσιογράφος της γαλλικής εφημερίδας «Le Figaro» Φρανσουά Οτέρ δήλωσε σε δημόσια συζήτηση στο Ντακάρ ότι, εκείνη την εποχή, «χειραγωγήθηκε» από τον Πεν, με σκοπό να πλήξει την εικόνα του ηγέτη του παναφρικανισμού.

Ως επικεφαλής της AFBF, ο Πεν περιστοιχίζεται από προσωπικότητες πρώτου μεγέθους, μεταξύ των οποίων πολλοί πρώην υπουργοί Διεθνούς Συνεργασίας: τον Μισέλ Ρουσέν, πρώην επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών, για πολύ καιρό υπεύθυνο Αφρικής του ομίλου Μπολορέ (14), ο οποίος δραστηριοποιείται στη Μπουρκίνα Φάσο στους κλάδους του καπνού, των μεταφορών, του βαμβακιού, τον Ζακ Γκοντφρέν, παλαιό σύμβουλο του Φοκάρ, τον Σαρλ Ζοσλέν, υπουργό Συνεργασίας και Γαλλοφωνίας στην τελευταία κυβέρνηση Ζοσπέν, τον Πιέρ-Αντρέ Βιλτζέρ, ο οποίος ήταν, επίσης, εν ενεργεία πρέσβης και ειδικός απεσταλμένος για την ασφάλεια και την πρόληψη των συγκρούσεων, την εποχή της σύρραξης στην Ακτή Ελεφαντοστού, τον Ιούλιο του 2004. Σε μία από τις συνεδριάσεις της AFDF, κάποιο μέλος της Ένωσης έριξε την ιδέα να προταθεί ο Κομπαορέ για το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης (15)! Σύμπτωση; Μερικούς μήνες μετά την ίδρυση της Ένωσης, άρχισε να εδραιώνεται το ειρηνιστικό προφίλ του Κομπαορέ στη διεθνή σκηνή.

Ταμίας της AFBF δεν είναι άλλος από τον Σαρλ Αντάντ, ο οποίος καταδικάστηκε και φυλακίστηκε το Μάιο του 2009, για υπεξαίρεση δημόσιας περιουσίας και απιστία. Κατηγορείται ότι κατηύθυνε ποσά προς τον πρώτο πρόεδρο της Γαλλικής Πολυνησίας Γκαστόν Φλος, ο οποίος, με τη σειρά του, εξετάζεται ως ύποπτος για διάφορες υποθέσεις διαφθοράς από το Νοέμβριο του 2009. Οι μεταβιβάσεις χρημάτων έγιναν μέσω της εταιρείας 2Η, ιδιοκτησίας του Αντάντ. Αυτή η εταιρεία επικοινωνιών, που έχει αναλάβει τη διαφήμιση του τηλεφωνικού καταλόγου της Αϊτής, είναι «γνωστή ως ο γενναιόδωρος μαικήνας των τηλεφωνικών καταλόγων των αφρικανικών κρατών (16)».


Δεν ξεχνιέται στο παρελθόν
Παρά την ισχυρή υποστήριξη που απολαμβάνει ο πρόεδρος της Μπουρκίνα Φάσο, το παρελθόν του είναι μάλλον δύσκολο να ξεχαστεί. Στα τέλη Δεκεμβρίου του 2009, δημοσιεύεται νέα έκκληση: οι υποστηρικτές της ζητούν τη διεξαγωγή διεθνούς έρευνας για τη δολοφονία του Σανκαρά και το άνοιγμα των σχετικών αρχείων σε Γαλλία και Ηνωμένες Πολιτείες (17). Εξάλλου, η αμεροληψία της μεσολάβησης του Κομπαορέ στην κρίση της Γουϊνέας αμφισβητείται από την αντιπολίτευση της χώρας.

Ο τοπικός Τύπος τον κατηγορεί ότι έχει συμφέροντα στην εταιρεία Getma International, στην οποία παραχωρήθηκε με αμφιλεγόμενο τρόπο η εκμετάλλευση του τερματικού σταθμού εμπορευματοκιβωτίων του αυτόνομου λιμανιού της πρωτεύουσας Κόνακρι. Τέλος, νέα έκθεση της ομάδας ειδικών της Ακτής Ελεφαντοστού προς το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ανησυχεί για ενδεχόμενη μεταφορά όπλων προς τους αντάρτες των Νέων Δυνάμεων του Σορό, με ανάμιξη της Μπουρκίνα Φάσο (18)…



Υποσημειώσεις


(1) Βλ. Gilles Nivet, «Από το ένα πραξικόπημα στο άλλο πηγαίνει η Γουινέα», «Le Monde diplomatique»-«ΚΕ», 29-11-2009.
(2) «The New York Times», 26 Νοεμβρίου 2009.
(3) Βλ. Vladimir Cagnolari, «Une génération à l’assaut de la Côte d’Ivoire», «Le Monde diplomatique»-«ΚΕ», 31-1-2010.
(4) «Jeune Afrique», Παρίσι, 11 Δεκεμβρίου 2008.
(5) Κατάθεση ενώπιον της Επιτροπής για την Αλήθεια και τη Συμφιλίωση, 29 Αυγούστου 2008.
(6) «Ombre africaine», ντοκιμαντέρ του Silvestro Montanaro που μεταδόθηκε από το RAI 3, στις 15 Ιουλίου 2009.
(7) Ο Ζακ Φοκάρ (1913-1997) διετέλεσε σύμβουλος της προεδρίας της Γαλλικής Δημοκρατίας, ειδικός σε αφρικανικά θέματα, από το 1960 έως το 1974. Έγινε σύμβολο της «σκοτεινής» πλευράς της γαλλικής παρουσίας στην Αφρική.
(8) ΣτΜ: Στο κείμενο «réseaux françafricains». Ο όρος «Françafrique» χρησιμοποιείται για να δηλώσει τη σημερινή, μετα-αποικιοκρατική παρουσία της Γαλλίας στην παραδοσιακή σφαίρα επιρροής της στην Αφρική.
(9) Υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Washington DC, 11 Απριλίου 2006, http://fr.allafrica.com
(10) Οριστική έκθεση της ομάδας ειδικών που ερεύνησε τις παραβιάσεις των κυρώσεων στην Αγκόλα (S/2000/203), 10 Μαρτίου 2000. www.un.org
(11) Fasozine.com, 29 Οκτωβρίου 2009.
(12) Alain Deschamps, «Burkina Faso (1987-1992). Le pays des hommes intègres», L’Harmattan, Παρίσι, 2001, σελ. 96-97.
(13) «L’Express», Παρίσι, 12 Δεκεμβρίου 1996.
(14) Βλ. Thomas Deltombe, «Les guerres africaines de Vincent Bolloré», Le Monde diplomatique, Απρίλιος 2009.
(15) «Sidwaya», Ouagadougou, 4 Απριλίου 2007.
(16) «La Lettre du continent», ν. 576, Παρίσι, 19 Νοεμβρίου 2009.
(17) Μπορείτε να βρείτε την έκκληση στο Διαδίκτυο, στη διεύθυνση www.thomassankara.net
(18) Έκθεση της 9ης Νοεμβρίου 2009, www.operationspaix.net.

Διαβάστε περισσότερα...