Επίθεση Ισλαμιστών σε πλατφόρμες φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο απέτρεψε το πολεμικό ναυτικό του Ισραήλ, ύστερα από σκληρή μάχη, με 8 νεκρούς, περιστατικό ωστόσο στο οποίο δεν δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή.
Σύμφωνα με ισραηλινά, αλλά και διεθνή μέσα, στις 12 Νοεμβρίου, ομάδα εξτρεμιστών, παρακλάδι του Ισλαμικού Κράτους κατέλαβε πυραυλοφόρο φρεγάτα της Αιγύπτου, με στόχο να τη ρίξει σε ισραηλινή πλατφόρμα φυσικού αερίου. Κατά τη μάχη, 70 χιλιόμετρα από τις αιγυπτιακές ακτές, τραυματίστηκαν 5 Αιγύπτιοι και 8 αγνοούνται. Είχε εμπλακεί και η αιγυπτιακή αεροπορία. Ύστερα από ανταλλαγή πληροφοριών, ανέλαβε δράση το πολεμικό ναυτικό του Ισραήλ, εξαπολύοντας μεγάλης κλίμακας επιχείρηση για ανακοπή των τρομοκρατών.
Σκότωσε 8, κατέστρεψε 4 από τα ταχύπλοα σκάφη τους και συνέλαβε 32, οι οποίοι σύμφωνα με το δεύτερο κανάλι της ισραηλινής τηλεόρασης μεταφέρθηκαν σε φυλακές υψηλής ασφαλείας και ανακρίνονται. Κατά παράδοξο τρόπο, το περιστατικό είχε περάσει σχεδόν απαρατήρητο διεθνώς, μέχρι χθες, όταν το ισραηλινό κανάλι επανήλθε με λεπτομέρειες που έγιναν ευρέως γνωστές. Οι εξτρεμιστές εξέπεμψαν ψεύτικο σήμα κινδύνου, παρασύροντας την αιγυπτιακή φρεγάτα σε απόσταση πυρός. Ακολούθως απέπλευσαν από το αιγυπτιακό λιμάνι της Νταμιέτα, στοχεύοντας ισραηλινές πλατφόρμες φυσικού αερίου και πετρελαίου. "Οι τρομοκράτες εξουδετερώθηκαν", ήταν η μόνη πληροφόρηση που δόθηκε μετά το επεισόδιο. Εκτιμάται ότι για την επίθεση ευθύνεται η οργάνωση Ανσάρ Μπαύτ Αλ Μαγκντίς, η οποία δρα στην περιοχή του Σινά και στις αρχές Νοεμβρίου, προσχώρησε στο Ισλαμικό Κράτος. Πάντως, εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι ένα τέτοιο επεισόδιο με την εμπλοκή ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων, έμεινε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
The keynote opening speech of the 2nd Annual Frankfurt Gas Forumin Germany was made by Matthew Bryza, former US Deputy Assistant Secretary of State.
Mr. Bryza gave a wide-ranging tour of Europe's energy security scene and offered his perspectives on energy projects involved in the Southern Corridor.
But this year's Gas Forum focused on natural gas developments in the Eastern Mediterranean, something which was reflected in Mr. Bryza's remarks. Natural gas developments in that region could exert positive effects upon tense political situations among countries in the region, like between Turkey and Greece over Cyprus, or possibly even renew relations between Israel and Turkey.
Of Eastern Mediterranean gas, he said that while policies in the region needed to be more aligned for investments to happen, if the economics were lined up they could “feed back into the politics” and create breakthroughs that would have positive impacts upon investments in the region.
He explained, “Eastern Mediterranean is a terrific example of how politics first need to line up – in this case Turkish relations with Israel, and Turkish relations with Cyprus – to enable the investments to happen. But if and when the investments happen, I think we'll see some dramatic, even historic, breakthroughs on the Cyprus question and the restoration of the special relationship between Turkey and Israel that, in the late 1990s, was a strategic partnership that involved, not only military cooperation, but extensive intelligence sharing as well.”
Among the high notes, Mr. Bryza noted, were the Israeli government's recent decision to allow 40% of its natural gas production to be exported, especially from its Leviathan field. Israel, he said, had also signalled that it sought two export options for its natural gas: one pipeline and one LNG option.
For Israel, selling its gas to markets like Egypt would be difficult, according to Mr. Bryza, while the permitting for onshore LNG could prove impossible given the environmental and security concerns.
If not LNG onshore, he said there were two other options: Cyprus or a floating liquid natural gas terminal, which could address some of the political issues surrounding Turkey-Israel and the Cyprus question (but that would not create significant political breakthroughs).
“Prime Minister Netanyahu would like, not only to use the natural gas to revolutionize the Israeli economy in many ways, develop new industries that are energy intensive, first and foremost ensure that Israel is self sufficient in natural gas for years to come, but I think he also wants to use natural gas exports as a way to improve Israel's relations with key neighbors,” he said, explaining that he thought some Israeli natural gas would be exported to Jordan, and some to the Palestinian territories.
He continued, “But if you're thinking about how to get the most geopolitical payoff for a natural gas export scheme to one of Israel's neighbors, I would argue that Turkey is the place you want to look – a country with great aspirations in the region, problematic at times, especially towards Israel. But if the natural gas exports could be used to restore a strategic partnership between Israel and Turkey, that would be a tremendous benefit for Israel.”
Perhaps the most compelling way to get the gas to market was to build a pipeline to Turkey, which was easy he said, but this needed the permission of the government of Cyprus. Territorial delineations and allowing pipelines to pass through them, said Mr. Bryza, could be ambiguous, but states could also impose conditions on those pipelines passing through their territorial waters. Such situations created risks.
“How do you obtain Cypriot permission for a pipeline to cross its territory before you come up with a comprehensive settlement to the Cyprus problem – which I don't think is possible. What I do believe, is that energy investments could catalyze that breakthrough.”
This meant, according to Mr. Bryza, that one helped Cyprus obtain an LNG terminal, which it had identified as a national priority. The problem was there clearly weren't enough proven reserves right now on Cyprus – it needed two LNG trains, he said.
He said, “Everyone has their fingers crossed that Cyprus in coming years is going to discover much more gas, two trains will be viable. Cyprus will be happy if we generate income to help it with its financial difficulties, but those revenues are not going to flow for at least 10 years.”
If everything worked out perfectly, he explained, one wouldn't see revenues flowing to the Cypriot treasury until 10 or 11 years from now. He offered a solution.
“Perhaps there's a way to take advantage of the fact that the same companies – Noble, Delek and Avner Oil – are developing Israel's Leviathan field, as are developing Cyprus' Aphroditefield. So is there a way, perhaps, to channel some of the early revenues from a pipeline from Israel to Turkey back into financing and risk reduction for an LNG facility on Cyprus?” he asked.
“And could there be even some some excess gas, after a pipeline were developed from Israel to Turkey, that could also be used to help develop the LNG facility? Or could there be compressed natural gas, which provides a way to ramp up production in the early years, in smaller volumes, without much commercial risk really and allow for there to be a pipeline from Israel to Turkey?”
Intergovernmental agreements, he said, were needed, among Cyprus, Turkey and Israel.
He admitted, “It's a tall order of course. It probably will require outside political leadership akin to what the US did regarding the BTC pipeline.
“Right now, I don't think the US nor the EU are willing to jump in, but I also know that there is a genuine desire in Washington to create a breakthrough on both the Cyprus question and on Turkey-Israel relations before the municipal elections that take place in Turkey this March.”
This, of course, depended on the Turkish Prime Minister, who would have to decide whether he would play to the “less positive forces in Turkish politics, who like to take swipes at Israel and like to take swipes at Cyprus. Ultimately, only one man is going to decide whether or not Turkey is going to push for this breakthrough,” explained Matthew Bryza at the 2nd Annual Frankfurt Gas Forum.
Του Νίκου Στέλγια
Καλοκαίρι 1974... Ανατολική Μεσόγειος... Ώρα μηδέν... Λαϊκός αναβρασμός από την Τεχεράνη και την Αλεξάνδρεια μέχρι τις ελληνικές ακτές. Οι λαοί της ευρύτερης περιοχής ψάχνουν απεγνωσμένα μια διέξοδο από την πολιτική και κοινωνικοοικονομική συστημική κρίση. Στο Ιράν, οι ημέρες της δυναστείας Πεχλεβί είναι μετρημένες. Στην Αίγυπτο, το μέλλον του «αραβικού σοσιαλισμού» είναι αμφίβολο. Ανοικτοί λογαριασμοί παντού και μάλιστα εν μέσω σημαντικών εξελίξεων, οι οποίες αφορούν το «μέτωπο» του Ψυχρού Πολέμου. Η υφήλιος ψάχνει μια νέα «ισορροπία» δυνάμεων. Το ίδιο και οι αστικές τάξεις της Ανατολικής Μεσογείου...
Ποιος είναι ο «σύντομος δρόμος» για την ένταξη στην «καπιταλιστική», «αστική», «δημοκρατική» Δύση; Με ποιο τρόπο θα ενταχθούν στο «ευρωπαϊκό μπλοκ» οι κοινωνίες της Ελλάδας και της Τουρκίας; Οι συνταγματάρχες της Ελλάδας και οι ανίσχυρες κυβερνήσεις της Τουρκίας ψάχνουν απεγνωσμένα «απάντηση» στο συγκεκριμένο ερώτημα. Οι προσπάθειες δεν αποδίδουν. Στην Αθήνα το πολιτικό κλίμα οξύνεται εξαιτίας των τραγικών λαθών των στρατηγών στην περίπτωση του Κυπριακού. Το τραγικό λάθος του πραξικοπήματος στην Κύπρο, ακολουθεί η ήττα από τις δυνάμεις του τουρκικού στρατού... Οι Έλληνες στρατηγοί σε κατάσταση πανικού. Η Αθήνα καλεί απεγνωσμένα τον Καραμανλή να γυρίσει στη χώρα. Οι «τελευταίες ελπίδες» των Ελλήνων μεσοαστών βρίσκονται πλέον στα χέρια του κεντροδεξιού πολιτικού... Το καλοκαίρι του 1974 στην Ελλάδα εγκαινιάζεται ένα νέο «καθεστώς». Ένα «δυτικό», «ευρωπαϊκό», «καπιταλιστικό» και δικομματικό καθεστώς το οποίο έρχεται να αναθεωρήσει -και όχι να καταργήσει- τα περιφερειακά-τοπικά δίκτυα συμφερόντων, πάνω στα οποία οικοδομήθηκε το νέο ελληνικό κράτος. Από το 1974 στην εξουσία εναλλάσσονται δύο κυρίαρχα πολιτικά κόμματα. Ένα «κεντροδεξιό» και ένα «κεντροαριστερό» κόμμα. Κοινή συνισταμένη: Η πίστη στις καπιταλιστικές δομές και στην ανασυγκρότηση των τοπικών δικτύων συμφερόντων και συναλλαγών στο όνομα της ενσωμάτωσης της χώρας στο νέο ευρωπαϊκό πολιτικό πλαίσιο.
Τον «δρόμο» του Καραμανλή επιχειρούν να πάρουν, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, και οι Τούρκοι στρατηγοί. Η στρατιωτική χούντα επιχειρεί να οικοδομήσει ένα δικομματικό σύστημα, στο οποίο η «κεντροδεξιά» και η «κεντροαριστερά» θα συνυπάρχουν. Το τουρκικό πείραμα δεν θα σημειώσει την ίδια επιτυχία με το αντίστοιχο «ελληνικό πείραμα». Η μοίρα του μοιάζει να είναι προκαθορισμένη. Σε αντίθεση με την ιδιόρρυθμη, «ισλαμική» ανάγνωση του Ιράν, η Τουρκία τραβά τον δρόμο του ριζοσπαστικού φιλελευθερισμού και της de facto επιστροφής στον άτυπο μονοκομματισμό...
Στην Ελλάδα το καθεστώς που εγκαινιάζεται το καλοκαίρι του 1974 κατορθώνει να επεκτείνει με μια σειρά «τεχνητών αναπνοών» τη διάρκεια ζωής του μέχρι το απόγευμα της 6ης Μαΐου 2012. Εκείνο το απόγευμα στην Ελλάδα ξεκινά μια νέα μεταβατική φάση. Ένα ταξίδι στο άγνωστο και την πολιτική αβεβαιότητα...
Από το Ιράν μέχρι την Τουρκία και την Ελλάδα η ίδια ιστορία... Ζωές στην «περιφέρεια». Ζωές στην πίσω αυλή του σύγχρονου καπιταλισμού... Ένα αβέβαιο «αύριο»...
Τι θα ακολουθήσει τη μεταβατική φάση στην Ελλάδα; Ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός (πείραμα Τουρκίας), νέα ανάγνωση του καπιταλισμού (περίπτωση Ιράν) ή κάτι άλλο; Την Κυριακή η ελληνική κοινωνία φαίνεται να απέρριψε την πρώτη επιλογή. Οι μελλοντικές εξελίξεις θα κρίνουν τις άλλες δύο επιλογές που απομένουν. Το σίγουρο είναι ένα... Το ελληνικό πολιτικό σύστημα -καθεστώς- άλλαξε για πάντα... Ακολουθεί η μεγάλη μπόρα...
* Ο Νίκος Στέλγιας είναι ανταποκριτής της «Κ» στην Κωνσταντινούπολη
www.kathimerini.com.cy
ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑ ΖΑΝΝΕΤΟΥ
«ΑΓΚΑΘΙ» ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΙ Ο ΛΙΒΑΝΟΣ
Στο επίκεντρο των πετρελαϊκών εταιρειών βρίσκεται πλέον η Ανατολική Μεσόγειος μετά τις πρόσφατες ανακαλύψεις κοιτασμάτων φυσικού αερίου στα οικόπεδα του Ισραήλ, Λεβιάθαν και Ταμάρ, καθώς και στο οικόπεδο 12 της Κυπριακής ΑΟΖ. Δημοσίευμα του Reuters αναφέρει ότι τα βλέμματα των εταιρειών στρέφονται πλέον στην περιοχή, αφού οι Αμερικανοί ειδικοί εκτιμούν ότι τα 122 τρισ. κυβικά που κρύβονται στον βυθό της περιοχής, είναι αρκετά για να καλύψουν τις ανάγκες του πλανήτη για φυσικό αέριο για έναν χρόνο.
«Στερεύει» η Βόρεια Θάλασσα
Η Βόρεια Θάλασσα, στην οποία δραστηριοποιούνται οι Βρετανοί και οι Νορβηγοί, αποτελεί την έκτη μεγαλύτερη πηγή πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο. Παρόλο που σύμφωνα με εκτιμήσεις έχει αποθέματα 26 δισ. βαρελιών πετρελαίου, λόγω της αύξησης των εξορύξεων τα αποθέματα αναμένεται να εξαντληθούν σύντομα. Είναι γι' αυτό που πλέον όλοι οι Ενεργειακοί παράγοντες στρέφουν τα βλέμματα με αγωνία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Προβληματισμός για τις συνοριακές διαφορές
«Όλες οι πλευρές βλέπουν ένα φως στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά την ίδια ώρα οι συνοριακές διαφορές είναι σημαντικές», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του βρετανικού οίκου αξιολόγησης Menas Associates, Charles Gurdon. Εταιρείες-γίγαντες όπως η BP, η Τοtal και η Royal Dutch Shell ήδη καλοβλέπουν τα κοιτάσματα της περιοχής, ενώ αντιλαμβάνονται ότι η δημιουργία ενός τερματικού εξαγωγής φυσικού αερίου είναι επιτακτική. Εκφράζεται, δε, η άποψη ότι η συνεκμετάλλευση των κοιτασμάτων θα μπορούσε να βάλει τέλος στις οποιεσδήποτε πολιτικές διαφορές μεταξύ των χωρών της περιοχής.
Κυριότερο εμπόδιο ο Λίβανος
Οι διαφορές μεταξύ του Λιβάνου και του Ισραήλ, καθώς και το γεγονός ότι η Τουρκία δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, ήδη προκαλούν μεγάλο προβληματισμό. Προβληματισμό προκαλεί, βεβαίως, και το Κυπριακό, αφού οι απειλές της Τουρκίας και το γεγονός ότι υπάρχει πολιτική διαφορά ως προς τη διευθέτηση του προβλήματος, θεωρείται από πολλές εταιρείες ως παράγοντας αστάθειας.
Σε δηλώσεις του στο Reuters, ο Διευθυντής Υπηρεσίας Ενέργειας του Υπουργείου Εμπορίου, Σόλωνας Κασίνης, είπε ότι μετά τα αποτελέσματα των ερευνητικών γεωτρήσεων φαίνεται ότι η Ανατολική Μεσόγειος θα μπορούσε να αποτελέσει τη «δεύτερη» Βόρεια Θάλασσα.
«Οι Λιβάνιοι αρνήθηκαν πολλές φορές να συζητήσουν μαζί μας για τα συνοριακά θέματα και για τον καθορισμό της ΑΟΖ και παράλληλα κατέθεσαν γραπτά διαβήματα προς τον ΟΗΕ, εκφράζοντας τη διαφωνία τους», είπε, από πλευράς του, εκπρόσωπος του ισραηλινού Υπουργείου Εξωτερικών. Ο καλύτερος τρόπος, όμως, να επιλυθούν τα προβλήματα αυτά, είναι μέσω απευθείας διαπραγματεύσεων, κάτι το οποίο μέχρι στιγμής δεν δέχεται ο Λίβανος, υποστηρίζουν οι Ισραηλινοί.
Διαβάστε περισσότερα...
Στις 23-11-2011 η Ανώνυμη Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίων (ΤΡΑΟ) υπέγραψε δύο συμφωνίες με την Ολλανδο-Βρετανική εταιρεία πετρελαίου SHELL για έρευνα και κοινή παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου στη θαλάσσια περιοχή ανοικτά της Αττάλειας (Αntalya) και στη περιοχή της Νοτιοανατολικής Τουρκίας. Οι εν λόγω συμφωνίες υπογράφηκαν από τον γενικό διευθυντή της ΤΡΑΟ Mehmet Uysal και το διευθυντή Διεθνών Ερευνών και Παραγωγής της SHELL Malcolm Brinded, παρουσία του Τούρκου υπουργού Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Taner Yıldız. Κατά την τελετή υπογραφής ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας δήλωσε τα εξής: Η συνεργασία αυτή αποτελεί το προϊόν μιας τεχνικής εργασίας, μακριά από διεθνείς πολιτικές κερδοσκοπίες. Το Ισραήλ και η «Νότια Κύπρος» πραγματοποιούν παράνομα έρευνες σε περιοχές της Μεσογείου των οποίων η διαχείριση βάσει του διεθνούς δικαίου δεν έχει αποσαφηνισθεί.
Αναλυτικά οι παραπάνω συμφωνίες αφορούν στα ακόλουθα:
• Η Συμφωνία Κοινής Εκμετάλλευσης στις Θαλάσσιες Περιοχές της Antalya στην Ανατολική Μεσόγειο περιλαμβάνει δύο φάσεις και εδόθησαν οι υπ. αριθ. AR/TPO-XVI/4154, AR/TPO-XVI/4319 και AR/TPO-XVI/4320 εξουσιοδοτήσεις ερευνών από την ΤΡΑΟ στη SHELL. Κατά την πρώτη φάση, υπεύθυνη για όλους τους χειρισμούς θα είναι η ΤΡΑΟ και θα πραγματοποιηθούν σεισμολογικές έρευνες, οι οποίες θα πρέπει να ολοκληρωθούν μέχρι την 31-12-2013. Η δεύτερη φάση θα αρχίσει την 1-1-2014, θα ολοκληρωθεί στις 31-12-2016 και υπεύθυνη θα είναι η SHELL, η οποία θα αναλάβει την πραγματοποίηση μιας γεώτρησης. Οι δύο εταιρείες θα έχουν ποσοστό συμμετοχής στα κέρδη κατά 50% έκαστη.
• Η Συμφωνία Κοινής Εκμετάλλευσης στις Περιοχές της Νοτιοανατολικής Τουρκίας θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι την 30-11-2014, περιλαμβάνει δύο φάσεις και εδόθησαν από την ΤΡΑΟ στη SHELL τρεις εξουσιοδοτήσεις. Οι υπ. αριθ. AR/TPO-XI/3211 και AR/TPO-X/4925 εξουσιοδοτήσεις ερευνών και η υπ. αριθ. ARI/TPO-X/4857 εξουσιοδότηση εκμετάλλευσης. Κατά την περίοδο των ερευνών και εντοπισμού υπεύθυνη θα είναι η SHELL, ενώ κατά την περίοδο ανάπτυξης και παραγωγής υπεύθυνη θα είναι η ΤΡΑΟ. Τα ποσοστά συμμετοχής στα κέρδη θα είναι 70% για την ΤΡΑΟ και 30% για τη SHELL, τα οποία όμως θα μπορέσουν να τροποποιηθούν σε 51% και 49% αντίστοιχα.
Για το θέμα αυτό, στις 16-11-2011, δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Sabah ανέφερε τα εξής:
….Καθώς συνεχίζονται οι εργασίες γεώτρησης ανοικτά της Νότιας Κύπρου από την αμερικανική εταιρεία NOBLE, κατόπιν συμφωνίας των Ελληνοκυπρίων με το Ισραήλ, η Τουρκία έβαλε την υπογραφή της για μια εξόρμηση μαμούθ. Η εθνική εταιρεία πετρελαίου ΤΡΑΟ συμφώνησε κατ’ αρχήν να πραγματοποιήσει την πρώτη γεώτρηση ανοικτά της Antalya στη Μεσόγειο με την SHELL που είναι μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου διεθνώς. Η τελική (οριστική) συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί στο τέλος του τρέχοντος μηνός. Το κόστος της γεώτρησης θα καλυφθεί από την SHELL, η οποία θα μεταφέρει τη σχετική πλατφόρμα. Σε περίπτωση που ευρεθεί πετρέλαιο θα δοθεί στη SHELL το 50%. Η ΤΡΑΟ εντόπισε δυναμικά αποθέματα αερίου και πετρελαίου σε τρεις γεωλογικές περιοχές. Έγινε γνωστό ότι ως κύριες περιοχές δραστηριοτήτων θα είναι οι κόλποι της Antalya, της Mersin και του Iskenderun. Στο πλαίσιο αυτό, το 2007 άρχισαν οι σεισμολογικές έρευνες στη Μεσόγειο. Οι σεισμολογικές εργασίες περιλαμβάνουν όλη την «Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Τουρκίας στη Μεσόγειο» και τις περιοχές που εδόθησαν άδειες (για έρευνα) και οι οποίες περιλαμβάνονται στη συμφωνία που υπογράφηκε μεταξύ της Τουρκίας και της «Τουρκικής Δημοκρατίας Βόρειας Κύπρου» (σ.σ. πρόκειται για το ψευδοκράτος). Μετά τις σεισμολογικές έρευνες η ΤΡΑΟ δημιούργησε εταιρική πλατφόρμα με διάφορες εταιρείες καθορίζοντας τις περιοχές ερευνών πετρελαίου και ορίζοντας την περιοχή της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Τουρκίας…..
Επιπρόσθετα, σύμφωνα με άλλο δημοσίευμα της, η εφημερίδα Sabah/6-10-2011 αναφορικά με ενδεχόμενες κινήσεις της Τουρκίας αναγράφει τα εξής: Η Τουρκία συνεχίζει το ταξίδι της στην Ανατολική Μεσόγειο. Στις 21 Σεπτεμβρίου συνάψαμε συμφωνία με τη «Βόρεια Κύπρο» και ορίσαμε (οριοθετήσαμε) την υφαλοκρηπίδα. Για πρώτη φορά χαράχθηκαν εξ αρχής τα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών. Έτσι η «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου» στηριζόμενη στην εν λόγω συμφωνία έδωσε τη δικαιοδοσία έρευνας πετρελαίου στην ΤΡΑΟ. Και εμείς στείλαμε το παλαίμαχο πλοίο Piri Reis που έχει ηλικία 33 ετών…. Τώρα, ενώ το «Ελληνοκυπριακό Τμήμα» άρχισε τη γεώτρηση εμείς δεν έχουμε έναντι αυτού μια πλατφόρμα ερευνών μας στην Ανατολική Μεσόγειο. Φυσικά σε μια τέτοια περίοδο, δεν είναι σημαντική η κατάσταση που βρίσκεται το Piri Reis αλλά η αύξηση της δραστικότητας της Τουρκίας στη θάλασσα. Μακάρι να μπορούσαμε να ενοικιάσουμε άλλα πλοία. Έχει καλώς. Όμως τι περιλαμβάνει το όριο που χαράχθηκε μεταξύ Τουρκίας και «Τουρκικής Δημοκρατίας Βόρειας Κύπρου»; Η γραμμή του ορίου μεταξύ Μικράς Ασίας και Κύπρου αρχίζει από την Καρπασία (σ.σ. είναι η ανατολική-βορειοανατολική χερσόνησος στην κατεχόμενη Κύπρο που καταλήγει στο ακρωτήριο Άγιος Ανδρέας) και επεκτείνεται νοτιοδυτικά. Το υπουργείο Εξωτερικών προειδοποιεί λέγοντας τα εξής: “Χαράσσοντας αυτό το όριο λάβαμε υπόψη όλα τα δικαιώματα των δύο λαών που βρίσκονται στο νησί. Την «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου» την θεωρώ ως εντεταλμένη για όλα τα δικαιώματά της στο νησί.” Χαράχθηκε το όριο. Κατεβήκαμε στην περιοχή. Όμως η «Νότια Κύπρος» δεν σταματά κάθε είδους γεώτρηση. Εδώ λοιπόν, στο σημείο αυτό αρχίζει το ταξίδι. Τι θα κάνουμε; Πόσο υπομονή θα κάνουμε; Ο καθηγητής Sertaç H. Başeren του πανεπιστημίου της Άγκυρας λέει τα εξής: “Τότε να πάμε ένα ακόμη βήμα εμπρός. Να φέρουμε το όριο της υφαλοκρηπίδας, με συμφωνία μεταξύ των δύο κρατών, στο μεσημβρινό 32ο 16΄ 18΄΄ και να ολοκληρώσουμε την οριοθέτηση στον τομέα που εναπομείνει.” (βλ. τουρκικό χάρτη 1).
Στη συνέχεια το δημοσίευμα της παραπάνω εφημερίδας αναγράφει τα ακόλουθα: Σύμφωνα με τον καθηγητή Başeren, με την χάραξη του δευτέρου ορίου, η Τουρκία θα δείξει ότι δεν αστειεύεται. Επίσης θα αποκοπεί η γεωγραφική σχέση (διασύνδεση, επαφή) μεταξύ Ελλάδος και «Νότιας Κύπρου». Η Τουρκία, που γειτνιάζει με την Αίγυπτο στη Μεσόγειο, εάν χαράξει ένα κοινό όριο, θα θέσει επί τάπητος για ακόμη μια φορά ότι έχει κυριαρχικά δικαιώματα σε μια περιοχή που εκτείνεται σε 100.000 τετραγωνικά χλμ. Η «Νότια Κύπρος» λειτουργεί ως εξής: Έφερε μια πρόταση στην Ελλάδα στην οποία είπε έλα να συμφωνήσουμε από κοινού για την υφαλοκρηπίδα. Η προτεραιότητα της Ελλάδος είναι η Αίγυπτος. Για το λόγο αυτό δεν έλαβε στα σοβαρά την εν λόγω πρόταση (της Κύπρου). Έλεγε να καθίσει στο τραπέζι (των διαπραγματεύσεων) με την Αίγυπτο και να χαράξει το όριο. Δεν ενεργεί από κοινού με τη «Νότια Κύπρο» για να μην προκαλέσει την αντίδραση της Τουρκίας. Η γείτονα (χώρα) διαχειρίζεται την οικονομική της κρίση. Διότι ως Τουρκία υπάρχουν πάρα πολλές διπλωματικές αποφάσεις που μπορούμε να πάρουμε. Προσοχή τα χαρτιά μας δεν ανοίχθηκαν…. Στην Ανατολική Μεσόγειο περιμένουμε με υπομονή. Άραγε τι είναι αυτό που κρατά το χέρι μας; Γιατί δεν ολοκληρώνουμε τη συμφωνία για την περιοχή που περικλείει το μεσημβρινό 32ο 16΄18΄΄; Η «Νότια Κύπρος» άρχισε τη γεώτρηση και εξαιτίας αυτού θυσίασε (ξέγραψε) τις επαφές για την «Ενωμένη Κύπρο». Τώρα δεν μπορεί να ξεφύγει από το τραπέζι (των διαπραγματεύσεων). Δεν μπορεί να προβάλει καμία δικαιολογία. Μάλιστα, (η «Νότια Κύπρος») υπερασπίζεται τον εαυτό της λέγοντας ότι η χάραξη των ορίων των Τούρκων αποτελεί εμπόδιο στις συνομιλίες. Χρησιμοποιεί ως δικαιολογία ακόμη και τα νέα όρια που χαράξαμε. Ιδού λοιπόν ποιο είναι αυτό που κρατά το χέρι της Τουρκίας. Στο σημείο αυτό ο καθηγητής Başeren είναι πολύ ξεκάθαρος τονίζοντας τα εξής: “Με την «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου» πρέπει να χαράξουμε όρια. Η «Νότια Κύπρος» εάν ξεφύγει από το τραπέζι (των διαπραγματεύσεων) θα έχουμε την τύχη να λάβουμε άλλα μέτρα. Θα μπορέσουμε να αναλάβουμε ένα μικρό κομμάτι επικράτειας από την «Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου». Στο νησί, το κομμάτι αυτό θα γίνει έδαφος της Τουρκίας. Για την Ελληνοκυπριακή πλευρά αυτό θα είναι ένα σοβαρό μέτρο. Στις δημοκρατίες δεν εξαντλούνται οι διέξοδοι. Και στην Ανατολική Μεσόγειο επίσης δεν θα εξαντληθεί η διέξοδος.
Με δεδομένο ότι, η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί ένα διαχρονικό πεδίο της παγκόσμιας παρέμβασης, η κατάσταση που διαμορφώνεται ενόψει των παραπάνω δεν είναι άμοιρη των γεωστρατηγικών υπολογισμών της Τουρκίας. Άλλωστε, είναι γνωστό ότι η Άγκυρα, στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου σχεδίου της, επιδιώκει να μετατρέψει το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο σε περιβάλλον διεξαγωγής επιχειρήσεων, τα κύρια σημεία του οποίου συνοψίζονται στα εξής:
• Να αποτραπεί η Ελλάδα να δημιουργήσει τετελεσμένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
• Να υπάρχει συνεχής ναυτική και αεροπορική παρουσία και επίδειξη της τουρκικής σημαίας.
• Κατόπιν διαταγής, θα πραγματοποιούνται ενέργειες που κλιμακώνουν την ένταση, λαμβάνοντας αντίστοιχα μέτρα βίας και αποτροπής στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
• Τα σενάρια όλων των ασκήσεων και εκπαιδεύσεων σε θέματα τακτικής θα αναφέρονται στα νησιά.
• Να δημιουργηθούν καταστάσεις αύξησης της έντασης χωρίς να προκληθεί σύγκρουση με την Ελλάδα κατά τη διάρκεια διεξαγωγής των ασκήσεων στο Αιγαίο.
• Θα παρακολουθούνται επισταμένως όλες οι ενέργειες της Ελλάδος στα νησιά, στις νησίδες και στις βραχονησίδες του Αιγαίου, με τη διεξαγωγή επιχειρήσεων αναγνώρισης και επιτήρησης. [σ.σ. Όπως η πρόσφατη (16-11-2011) υπέρπτηση, στα 1.000 πόδια, άνωθεν του Καστελόριζου 2 τουρκικών αεροφωτογραφικών αεροσκαφών RF-4].
• Θα ενημερώνεται άμεσα η κοινή γνώμη μέσω της ιστοσελίδας του τουρκικού ΓΕΕΘΑ για κάθε αναχαίτιση ή παρενόχληση που θα πραγματοποιούν οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις στα τουρκικά αεροσκάφη και πλοία.
• Χρησιμοποίηση βίας εναντίον ελληνικών αλιευτικών σε περίπτωση που προκληθεί κάποιο επεισόδιο με Τούρκους αλιείς. (σ.σ. Επισημαίνεται ιδιαίτερα ότι το επόμενο δίμηνο η περιοχή των Ιμίων θα αποτελέσει μια περιοχή αυξημένου κινδύνου για τη δημιουργία ενός ενδεχομένου θερμού επεισοδίου, ενόψει του ψαρέματος της τσιπούρας, όπου σκάφη της Τουρκικής Διοίκησης Ασφαλείας Ακτών και Τούρκοι αλιείς παραβιάζουν τα ελληνικά χωρικά ύδατα και παρενοχλούν ελληνικά αλιευτικά).
• Θα τηρούνται συνεχώς σε επιφυλακή αντίστοιχες μονάδες, προκειμένου να επέμβουν στο Αιγαίο όποτε χρειασθεί.
• Πραγματοποίηση συνεχών επιχειρησιακών εκπαιδεύσεων των ναυτικών δυνάμεων με τη συμμετοχή τουλάχιστον 4 πολεμικών πλοίων στην περιοχή του Αιγαίου που καθορίζεται από τις γραμμές Σάμος-Ικαρία και Κρήτη-Κάρπαθος-Σύμη.
Πέραν των παραπάνω, έχουν καθορισθεί Τούρκοι επιστήμονες, οι οποίοι παρουσιάζουν τα προβλήματα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, τις τουρκικές θέσεις και το δίκαιο της θάλασσας στα πλαίσιο διεξαγωγής συνεδρίων, σεμιναρίων, ημερίδων κ.λπ. στα μεγάλα αστικά κέντρα της Τουρκίας και των κατεχομένων. Άλλωστε, μεταξύ των επιστημόνων αυτών περιλαμβάνεται και ο προαναφερθείς καθηγητής Sertaç Hami Başeren, για τον οποίο γίνεται εκτενής αναφορά στο βιβλίο του συντάκτη του παρόντος άρθρου με τίτλο: Η γεωπολιτική στρατηγική και η στρατιωτική ισχύς της Τουρκίας (σελίδες 93-96). Τονίζεται ότι ο Başeren έχει συντάξει μια μελέτη για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Τουρκίας, η οποία αρχικά δημοσιεύθηκε στο περιοδικό των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων τον Ιούλιο του 2007 και στη συνέχεια οι χάρτες, που περιλαμβάνονται σε αυτήν, δημοσιεύονται κατ’ επανάληψη από τον τουρκικό τύπο. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο εν λόγω καθηγητής, στις διαλέξεις που πραγματοποιεί αναφορικά με τη Στρατηγική Ερευνών Πετρελαίου στην Ανατολική Μεσόγειο [(Doğu Akdeniz Petrol Arama Stratejileri (DAPAS)] επισημαίνει ότι η μη οριοθέτηση της Τουρκικής Α.Ο.Ζ. και υφαλοκρηπίδας σύμφωνα με το χάρτη Νο1 δημιουργεί τα ακόλουθα προβλήματα:
• Εγκλείεται (φράσσεται) ο χερσαίος χώρος της Τουρκίας και παρεμποδίζεται το δικαίωμά της για πρόσβαση στις θαλάσσιες περιοχές που ευρίσκονται εμπρός από αυτόν.
• Κλείνει η είσοδος στο λιμένα της Αττάλειας (Antalya) που αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου.
• Παρεμποδίζονται οι θαλάσσιες μεταφορές της Τουρκίας στον άξονα Ανατολή-Δύση.
• Δημιουργούνται προβλήματα άμυνας και ασφάλειας.
• Οι ακτές της Τουρκίας που έχουν μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο αρχίζουν από το Gazipasa της Αττάλειας (Antalya), φθάνουν μέχρι το Αιγαίο και έχουν μήκος 290 χλμ. Οι αντίστοιχες ακτές της Κυπριακής Δημοκρατίας, που έχουν μέτωπο στην ίδια περιοχή, έχουν μήκος 25 μίλια.
Επειδή η τουρκική τακτική της επιβολής τετελεσμένων δεν μας είναι άγνωστη, ειδικά σε περιόδους όπου η χώρα μας αντιμετωπίζει σοβαρά εσωτερικά προβλήματα, στο επόμενο άρθρο μας θα σας παρουσιάσουμε το πλήρες κείμενο μιας εκ των διαλέξεων που πραγματοποίησε ο Başeren, μαζί με τους χάρτες που χρησιμοποίησε, προκειμένου να στηρίξει τις τουρκικές θέσεις.
From BESA Center PerspectivesPaper No. 156, November 24, 2011, by Prof. Efraim Inbar*:
EXECUTIVE SUMMARY: The turmoil in the Arab world is changing the strategic landscape around Israel. However, one area that has received little attention is the eastern Mediterranean basin, where elements of radical Islam could gain control. In this region, Libya, Egypt, Lebanon, Syria and Turkey display Islamist tendencies, leaving Israel and Greece as the only Western allies.
A review of the political dynamics in the states on the shores of the eastern Mediterranean generates great concern about the ability of the West to continue enjoying unrestricted access to this area.
Evolving political events in Libya indicate that radical Islamic elements will definitely play a greater role in the future of the country. If the transition to a new regime descends into civil war, the ensuing chaos may allow greater freedom of action for Muslim extremists from the shores of this Mediterranean country.
Next to Libya is Egypt, which is in the midst of a great confrontation between the military and the Islamist parties over the future of the country. In any case, the planned elections will in all probability catapult the Islamist parties into a dominant role in the emerging Egyptian political system.
Apart from managing important ports on the Mediterranean, Egypt also controls the Suez Canal, a waterway that links Europe to the Persian Gulf and the Orient. This is a critical passageway that might fall into the hands of the Islamists.
Significantly, Egypt has already opened the Suez Canal to military vessels belonging to the Islamic Republic of Iran. This enhances the ability of radical Iran to supply its Mediterranean allies, such as the current regime in Syria, Hizballah in Lebanon, and Hamas in Gaza. Moreover, it has enhanced Iranian access to Muslim states in the Balkans, namely Albania, Bosnia and Kosovo, thereby increasing its influence in that part of the Mediterranean.
Even if the Egyptian military is able to curtail the Islamist forces in the state, its grip over the Sinai Peninsula is a different issue. The tenuous control of Egypt over Sinai has weakened since the fall of the Mubarak regime. Sinai has become a highway for weapons smuggling into Gaza and a base for the activities of several Muslim terror organizations. This situation could lead to the “Somalization” of Sinai, negatively affecting the safety of naval trade along the Mediterranean, the approaches to the Suez Canal, and the Red Sea.
Next to Sinai is Gaza, which is controlled by Hamas, a radical Islamist organization allied with Iran. Israel's enforced naval blockade on Gaza has increasingly been criticized by the international community. Considering the recent political changes in Egypt and their detrimental impact on the Egyptian-Israeli relations, the containment of the Islamist threat from Gaza will become even more challenging in the near future.
North of Israel, along the Mediterranean coast, sits Lebanon, a state dominated by radical Shiite Hizballah whose ports are inhospitable from a Western perspective. Hizballah has already laid claim to some of the huge Israeli-found gas fields in the sea that could diminish Europe’s energy dependence on Russia and Turkey. Moreover, Syria, an enemy of Israel and a current ally of Iran, exerts considerable influence in Lebanon. Its Mediterranean shores, north of Lebanon, are also hostile to the West and its ports even supply services to the Russian navy. The Assad regime in Syria faces great domestic opposition and may fall. Considering the current trends in the Arab world, a Syrian successor regime could also be Islamist and anti-Western.
The next state on the eastern Mediterranean coastline is the AKP-ruled Turkey. The country has over the past few years shifted away from a pro-Western foreign policy, instead adopting a radical stance on many issues. Its current government supports Hamas and Hizballah, opposes sanctions on Iran and holds strident anti-Israel positions. This reflects the AKP's clear Islamic coloration. Moreover, Turkey has displayed huge ambitions for leadership in the Middle East, Central Asia, the Caucasus, the Balkans and the eastern Mediterranean. A combination of Turkish nationalism, neo-Ottoman nostalgia and Islamic-Jihadist impulses has pushed Turkey into an aggressive stance on several regional issues.
Turkey has flexed its naval muscles, threatening Israel that it will escort flotillas trying to break the blockade on Gaza. It has also threatened Cyprus in order to secure its share of the potential energy riches south of the island. Turkey is interested in gaining control over the maritime gas fields in the eastern Mediterranean as this would help fulfill its ambitions to serve as an energy bridge to the West, thereby creating a dependence on it. This may lead Turkish troops, stationed in the northern part of divided Cyprus, to complete the conquest of the island started in 1974. Such a Turkish takeover would not only hurt Western geo-economic interests, but would constitute a significant Western loss of the strategically situated island. The Cypriot island served as a bone of contention in the past between Persia and the ancient Greeks, and between the Ottomans and Venetians. In short, it represents the struggle between East and West.
West of Turkey is Greece, a democratic Western state with a clear interest to protect the Cypriots from Muslim domination. Its current economic crisis, however, might erode its limited military ability to parry the Turkish challenge alone. With the exception of Israel, all other eastern Mediterranean states would likely favor the return of Cyprus to Muslim rule and the ascendancy of Islam in the eastern Mediterranean.
Western influence in the eastern Mediterranean is being challenged by the growing radical Islamic influence in the region. The access of Iran to Mediterranean waters, the disruptive potential of failed states, and the competition across countries for energy resources is destabilizing the region. But it is not clear that Western powers, particularly the US, are aware of the possibility of losing the eastern part of the Mediterranean Sea to radical Islam or are preparing in any way to forestall such a scenario. Foolishly, they seem to believe that the so-called “Arab Spring” heralds an improved political environment and that Turkey represents “moderate Islam.”American naiveté and European gullibility could become extremely costly in strategic terms.
*Efraim Inbar is a professor of political studies at Bar-Ilan University and director of the Begin-Sadat (BESA) Center for Strategic Studies. Διαβάστε περισσότερα...
Δύο ιρανικά πολεμικά πλοία πέρασαν από τη Διώρυγα του Σουέζ και κατευθύνονται προς τη Μεσόγειο.
Δύο ιρανικά πολεμικά πλοία διέπλευσαν σήμερα τη Διώρυγα του Σουέζ και κατευθύνονται προς τη Μεσόγειο, ανακοίνωσε αξιωματούχος της Διώρυγας. «Διέπλευσαν τη Διώρυγα στις 5:45 πμ,» είπε στο Reuters ο αξιωματούχος.
Το Ισραήλ έχει ανακοινώσει ότι παρακολουθεί «με σοβαρότητα» τον διάπλου των πλοίων, που θα είναι τα πρώτα πολεμικά σκάφη που θα διαπλεύσουν τη Διώρυγα από την ιρανική Ισλαμική Επανάσταση του 1979.Διαβάστε περισσότερα...
Του Ian O. Lesser*
Τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων υπονομεύουν βεβαιότητες δεκαετιών σχετικά με τη σταθερότητα των καθεστώτων στη νότια Μεσόγειο. Η Ελλάδα και οι γείτονές της θα επηρεαστούν περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, τόσο ως προς τις θετικές όσο και προς τις αρνητικές πτυχές των γεγονότων.
Στα θετικά συμπεριλαμβάνεται το γεγονός ότι οι πολιτικές αλλαγές στην Τυνησία και στην Αίγυπτο, θα μπορούσαν να ανοίξουν νέους δρόμους στη σχέση Βορρά - Νότου, με ενισχυμένο ρόλο για την κοινωνία των πολιτών και λιγότερη ανησυχία για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την εσωτερική ασφάλεια. Κάτι τέτοιο όμως δεν θα συμβεί γρήγορα και μπορεί και να μη συμβεί καθόλου. Ωστόσο, αν τελικά προκύψουν πιο σταθερά και πιο αντιπροσωπευτικά καθεστώτα στα νότια σύνορα της Ελλάδας, τότε θα βελτιωθούν οι προοπτικές συνεργασίας στην περιοχή.
Με δεδομένο ότι η Ελλάδα, η Τουρκία και η νότια Ευρώπη δεν κουβαλάνε το «φορτίο» της «στρατηγικής σχέσης» με το καθεστώς Μουμπάρακ, θα μπορούσαν να παίξουν τον ρόλο διαμεσολαβητή στις διαπραγματεύσεις για το διάδοχο καθεστώς στο Κάιρο. Η αλλαγή κυβερνήσεων στη νότιο Μεσόγειο μπορεί επίσης να αναθερμάνει την ευρωμεσογειακή συνεργασία.
Η τροπή των μεσογειακών εξεγέρσεων είναι ακόμη ασαφής, αλλά το διακύβευμα για τους γείτονες των κρατών αυτών είναι μεγάλο. Το ενδεχόμενο εγκαθίδρυσης πιο ριζοσπαστικών ισλαμικών κυβερνήσεων στη νότιο Μεσόγειο θα προσέθετε ένα ακόμη αγκάθι στις ήδη προβληματικές, λόγω λαθρομετανάστευσης και οικονομικών ανισοτήτων, σχέσεις μεταξύ των κατοίκων της περιοχής.
Μια παρατεταμένη περίοδος αστάθειας θα δημιουργούσε προβλήματα στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες που ήδη δοκιμάζονται από την οικονομική κρίση. Η διέλευση από το Σουέζ δεν έχει ακόμη διακοπεί. Ωστόσο, το γενικότερο περιβάλλον δεν θα ευνοήσει τις επενδύσεις και τις εμπορικές συναλλαγές στην ανατολική Μεσόγειο. Μακροπρόθεσμα, όμως, ίσως προκύψει ανάγκη για επενδύσεις και παροχή βοήθειας στην Αίγυπτο και τη Βόρεια Αφρική, ειδικά στον τομέα των υποδομών, κάτι που θα είχε θετική επίδραση. Πάνω απ’ όλα, η αλλαγή στην Αίγυπτο θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική για το μέλλον της αραβο-ισραηλινής διένεξης. Και σε αυτήν την περίπτωση, τα σενάρια περισσεύουν.
Μια νέα αιγυπτιακή κυβέρνηση πρόθυμη να ενταχθεί στη διεθνή κοινότητα μπορεί να εντείνει τις προσπάθειες προς την κατεύθυνση της λύσης στο Παλαιστινιακό. Στη χειρότερη περίπτωση, μια πιο εξτρεμιστική ή εθνικιστική κυβέρνηση θα μπορούσε να εμπλακεί σε νέα σύγκρουση με το Ισραήλ. Τότε, οι συνέπειες θα είναι καταστροφικές για όλους, αλλά πολύ περισσότερο για να κράτη της ανατολικής Μεσογείου.
* Ο δρ Ian O. Lesser είναι ερευνητής στο German Marshall Fund στην Ουάσιγκτον και διετέλεσε στέλεχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί προεδρίας Κλίντον.
Χρήστος Ιακώβου
Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Μελετών (ΚΥΚΕΜ)
Αυτές τις μέρες τίθεται επί τάπητος στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στη Λισσαβώνα το στρατηγικό δόγμα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας για την προσεχή δεκαετία με ιδιαίτερη έμφαση στη σχέση του ΝΑΤΟ με τους στρατηγικούς εταίρους Ρωσία, Κίνα, Ινδία και Ιαπωνία.
Ένα από τα ιδιαιτέρως σημαντικά θέματα που συζητούνται είναι το νέο αντιπυραυλικό σύστημα του ΝΑΤΟ που προβλέπει την ανάπτυξη μικρότερων πυραύλων τύπου SM-3, αρχικώς σε πλοία ή θαλάσσια πλατφόρμα στην Ανατολική Μεσόγειο και εν συνεχεία σε χερσαία εγκατάσταση όπου στρατηγικό μέρος αυτού του συστήματος θα αποτελεί η Τουρκία. Με βάση το υπάρχον σχέδιο, ένα περιορισμένο σύστημα ραντάρ και πυραύλων αναχαίτισης,το οποίο έτσι κι αλλιώς ήταν προδιαγεραμμένο για την Ευρώπη, θα συνδεθεί με την ευρωπαϊκή άμυνα προκειμένου να δημιουργηθεί ένα ευρύτερο σύστημα που θα προστατεύει κάθε χώρα του ΝΑΤΟ έναντι επίθεσης με πυραύλους μέσου βεληνεκούς.
Μπορεί η κίνηση αυτή να ικανοποιεί προσώρας τουλάχιστον τη Ρωσία, η οποία αντιτάχθηκε σθεναρά στην απόφαση της προηγούμενης Αμερικανικής κυβέρνησης, στην ουσία, όμως, δεν πρόκειται για στρατηγική αλλαγή στον τομέα της εθνικής ασφάλειας αλλά για επανασχεδιασμό που οδηγεί σε αναδίπλωση τακτικής. Ο στρατηγικός στόχος παραμένει σταθερός δηλαδή η αντιμετώπιση της συμβατικής και μη συμβατικής διεύρυνσης ισχύος του Ιράν. Η επανεξέταση της τακτικής των ΗΠΑ βασίστηκε σε μία αναθεωρημένη εκτίμηση του πυραυλικού προγράμματος του Ιράν και των νέων εξελίξεων στην πυραυλική τεχνολογία. Η προηγούμενη αρχιτεκτονική της αντιπυραυλικής ασπίδας ήταν σχεδιασμένη για να αναχαιτίζει Ιρανικούς πυραύλους μακρού βεληνεκούς. Το στρατηγικό επιχείρημα της προηγούμενης πρότασης στηριζόταν στην προστασία της Ευρώπης και της ανατολικής ακτής των ΗΠΑ από πιθανές Ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις. Οι τελευταίες δοκιμές που έκανε το Ιράν συγκλίνουν προς την εκτίμηση ότι η Ισλαμική Δημοκρατία στρέφεται ταχέως σε πυραύλους μέσου και μικρού βεληνεκούς. Έτσι μέσα στα πλαίσια αυτής της αναθεωρημένης εκτίμησης άρχισε πλέον να δημιουργείται το σενάριο μεταφοράς της αντιπυραυλικής ασπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο, την Τουρκία και το Ισραήλ. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ταυτοχρόνως με την ανακοίνωση, τον πςερασμένο χρόνο, των νέων σχεδίων αντιπυραυλικής ασπίδας το Πεντάγωνο επιβεβαίωσε τις συζητήσεις για το συμβόλαιο-μαμούθ, μεταξύ ΗΠΑ – Τουρκίας, ύψους 7,8 δις. δολαρίων για πώληση πυραύλων πάτριοτ. Το σύστημα πάτριοτ έχει τρεις μεγάλες επιχειρησιακές λειτουργίες: επικοινωνίες, επιτήρηση μέσω ραντάρ και καθοδήγηση πυραύλων όπου συνδυάζονται σε ένα καλά συντονισμένο, ασφαλές και ολοκληρωμένο κινητό σύστημα αεράμυνας, ό,τι ακριβώς χρειάζονται οι Αμερικανοί στο νέο σχεδιασμό.
Το σενάριο αυτό, όπως εξελίσσεται, είναι πρωτίστως προσαρμοσμένο στα στρατηγικά σχέδια των ΗΠΑ και θέτει εκ νέου το μεγάλο πολιτικό θέμα που αφορά τις σχέσεις της Αμερικής με το ΝΑΤΟ πάνω στο θέμα των επιχειρήσεων και των συμβατικών υποχρεώσεων της Ατλαντικής Συμμαχίας. Οι ίδιες όμως στρατηγικές ανάγκες των ΗΠΑ δίδουν την ευκαιρία στην Τουρκία να εκμεταλλευτεί τη στρατηγική της θέση έναντι του Ιράν και να διαπραγματευτεί με γεωπολιτικούς όρους. Επιπλέον, αυτές οι Αμερικανικές ανάγκες δημιουργούν προϋποθέσεις για μαζικές επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων στην Τουρκία αλλά και για ικανοποίηση της αναθεωρημένης επιθυμίας της Τουρκίας να διαδραματίσει ηγεμονική παρουσία ως ενδοσυστημικός πόλος ισχύος στην Μέση Ανατολή. Το τελευταίο προστίθεται ως ισχυροποίηση των συντελεστών ισχύος της Τουρκίας σε διαπραγματεύσεις για επίλυση προβλημάτων, όπως το Κυπριακό. Επομένως, οποιαδήποτε προσδοκία εκ μέρους της Ελληνικής πλευράς για άσκηση διεθνούς πιέσεως επί της Τουρκίας για υποχωρήσεις στις συνομιλίες εξανεμίζεται.
Αν τελικά το ΝΑΤΟ αποφασίσει να προχωρήσει στην υλοποίηση της αντιπυραυλικής ασπίδας, είτε αρχικώς στη θάλασσα της Ανατολικής Μεσογείου είτε αργότερα στην Τουρκία και το Ισραήλ, εκ των πραγμάτων ο γεωπολιτικός χώρος στον οποίο ευρίσκεται η Κύπρος αποκτά επιπρόσθετη στρατηγική αξία. Το ερώτημα που προκύπτει για την Κυπριακή Δημοκρατία είναι το εξής: ποιός σχεδιασμός υπάρχει για την αξιοποίηση αυτών των νέων δεδομένων; Η απάντηση δεν είναι δύσκολο να προβλεφθεί. Η Κύπρος αυτή τη στιγμή στερείται ισότιμης συμμετοχής στο υπό εξέλιξη συλλογικό σύστημα ασφαλείας της ΕΕ. Αυτό με τη σειρά του φέρει εκ νέου στην επιφάνεια το ζήτημα της μη συμμετοχής της Κύπρου στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη και απαντάει στο αρχικό ερώτημα ότι τα όποια στρατηγικά πλεονεκτήματα μπορεί να αποκομίσει η Κύπρος από αυτό το στρατηγικό παίγνιο θα τα μονοπωλήσουν οι Βρετανικές Βάσεις και η Τουρκία.
Πυρηνικό κράτος χαρακτήρισε το Ιράν ο πρόεδρος Μαχμούντ Αχμεντινετζάντ, ανακοινώνοντας τον εμπλουτισμό ουρανίου σε ποσοστό 20% την Πέμπτη, με αφορμή τον εορτασμό της 31ης επετείου της ισλαμικής επανάστασης. Η δήλωσή του αυτή αναζωπύρωσε την ανησυχία της διεθνούς κοινότητας και ειδικότερα του Ισραήλ.
Τον Ιούνιο του 2006, άρθρο των New York Times αποκάλυπτε τις ισραηλινές προθέσεις. Σύμφωνα με την έγκυρη εφημερίδα, περισσότερα από 100 ισραηλινά F-15 και F-16 συμμετείχαν σε ασκήσεις πάνω από την Ανατολική Μεσόγειο και στον ελληνικό εναέριο χώρο, με στόχο την προσομοίωση επιχείρησης βομβαρδισμού, που θα περιλάμβανε και εναέριο ανεφοδιασμό σε καύσιμα. Σύμφωνα με αξιωματούχους του Πενταγώνου, η ισραηλινή άσκηση είχε σκοπό, εκτός από την επιχειρησιακή προετοιμασία της αεροπορίας της χώρας, να προειδοποιήσει τα κράτη της Δύσης, το ισραηλινό κοινό, αλλά και το Ιράν για ενδεχόμενη αποφασιστική κίνηση κατά των πυρηνικών φιλοδοξιών της ισλαμικής δημοκρατίας.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου γνωρίζει, όμως, καλά ότι ο πρόεδρος Ομπάμα ουδέποτε θα ενέκρινε τέτοια επιχείρηση και για το λόγο αυτό δεν πρόκειται να επαναλάβει το σφάλμα του προκατόχου του, Εχούντ Ολμερτ, που δέχθηκε αρνητική απάντηση από τον τότε πρόεδρο Μπους, όταν του αποκάλυψε τα μυστικά σχέδια του Ισραήλ για βομβαρδισμό των ιρανικών εγκαταστάσεων.
Ακόμη και ο Τζορτζ Μπους δεν μπόρεσε να αγνοήσει τις ιδιαίτερα επικίνδυνες συνέπειες που θα είχε μία ισραηλινή επίθεση, με αναμενόμενη έκρηξη του αντιαμερικανισμού στη Μέση Ανατολή, την πολιτική αποσάθρωση των μετριοπαθών φωνών στον αραβικό κόσμο, την αναβίωση της Αλ Κάιντα, την ενίσχυση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και -ίσως η πιο επικίνδυνη εξέλιξη- το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και η διακοπή της διακίνησης πετρελαίου προς τη Δύση.
Υπάρχουν επίσης και πολλοί καλοί λόγοι, που μας κάνουν να πιστέψουμε ότι μία τέτοια επιχείρηση βομβαρδισμού θα αποτύγχανε να καθυστερήσει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Έχοντας αντλήσει χρήσιμα διδάγματα από την επιτυχημένη επιχείρηση του Ισραήλ κατά του ιρακινού αντιδραστήρα του Οσιράκ το 1981, το Ιράν απέκρυψε, έθαψε, διαμοίρασε και προστάτευσε τις πυρηνικές του εγκαταστάσεις σε υπόγεια θωρακισμένα καταφύγια. Ακόμη και αν τα ισραηλινά τζετ με τις διατρητικές τους βόμβες χτυπήσουν τους «σωστούς» στόχους, παρότι αυτοί βρίσκονται στα όρια της ακτίνας δράσης της ισραηλινής αεροπορίας, οι ζημιές θα μπορούσαν να αποκατασταθούν σχετικά γρήγορα.
Το αποτέλεσμα θα ήταν ένα πυρηνικό Ιράν, ριζοσπαστικοποιημένο από τον πόλεμο και απαλλαγμένο από κάθε διάθεση διεθνούς συνεννόησης.
Η ώρα είναι κατάλληλη για τους ηγέτες της Δύσης, ώστε να αποφασίσουν μήπως θα ήταν προτιμότερο να συμβιβασθούν με την ιδέα ενός πυρηνικού Ιράν. Πολλοί υποστηρίζουν ότι μία ισραηλινή επιχείρηση βομβαρδισμού θα ήταν ευκταία, καθώς το ιρανικό καθεστώς «διακρίνεται από τη μεσσιανική και αποκαλυπτική του στάση, που δοξάζει τον θάνατο. Ο φανατισμός της ηγεσίας του τοποθετεί τον ιδεολογικό ζήλο πάνω από την ίδια την έννοια της αυτοπροστασίας», όπως είχε χαρακτηριστικά πει ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου πριν από λίγους μήνες.
Ένας από τους σημαντικότερους λόγους, για τους οποίους πρέπει να απορρίψουμε την άποψη αυτή, είναι ότι ούτε οι ίδιοι οι Ισραηλινοί δεν πιστεύουν σε αυτήν. Όπως διηγείται ο Τρίτα Πρασί στο βιβλίο του «Προδοτική Συμμαχία» (Treacherous Alliance), η ηγεσία του Ισραήλ απέδειξε κατά το παρελθόν ότι είναι πρόθυμη να παραβλέψει την αντισημιτική ρητορική της Τεχεράνης, επιδιώκοντας τη σύναψη ευκαιριακών συμμαχιών μαζί της. Το πιο καλό παράδειγμα της στάσης αυτής είναι ο ρόλος που έπαιξε το Ισραήλ στη συμφωνία Ιράν-Κόντρα, που αφορούσε την αποστολή οπλικών συστημάτων στο Ιράν σε αντάλλαγμα της απελευθέρωσης Αμερικανών ομήρων στον Λίβανο, ενώ και ο Νετανιάχου ακολούθησε τέτοια πολιτική, κατά την πρώτη του θητεία στην πρωθυπουργία στα τέλη της δεκαετίας του 1990.
Κανείς δεν θέλει να δει το Ιράν να αποκτά πυρηνικά όπλα και γι’ αυτό τον λόγο, η επιβολή εμπορικών κυρώσεων είναι μία καλή μέθοδος.
* Ο David Clark είναι αρθρογράφος της εφημερίδας, The Guardian, ενώ υπήρξε σύμβουλος της βρετανικής κυβέρνησης.
Η εξέταση της ενεργειακής πολιτικής της Άγκυρας είναι εξόχως σημαντική στις μέρες μας εφόσον μέσα από αυτήν μπορούμε να αντιληφθούμε τις γεωστρατηγικές της φιλοδοξίες και πώς αυτές επηρεάζουν την διεθνή ασφάλεια στην λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου. Η πτώση της ΕΣΣΔ και ο πόλεμος του Κόλπου το 1991 έστρεψε την προσοχή των ΗΠΑ στις πετρελαιοφόρες ζώνες της Μέσης Ανατολής και της Κασπίας. Μέσα από αυτό το πλαίσιο η Τουρκία θεωρήθηκε από τους Αμερικανούς ως ο ιδανικός σύμμαχος ο οποίος γειτνιάζει με αυτές τις πετρελαιοφόρες και πλούσιες σε φυσικό αέριο περιοχές. Έτσι η Ουάσιγκτον από την περίοδο της προεδρίας του Κλίντον έως και σήμερα ενισχύει τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά την Άγκυρα προκειμένου να την καταστήσει τον ιδανικό ενεργειακό διάδρομο ο οποίος θα παρακάμπτει καθεστώτα τα οποία δεν είναι φίλα προσκείμενα προς τις ΗΠΑ (π.χ Ρωσία,Ιράν, Ιράκ) αλλά και εναλλακτικές οδούς (όπως η Ερυθρά Θάλασσα, τα στενά του Ορμούζ στον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Βοσπόρου).Η ανάδειξη της Άγκυρας σε ενεργειακό διαμετακομιστικό κέντρο αποτέλεσε μια πτυχή της πολιτικής της εφόσον επιδιώκει παράλληλα να καταστεί ένας διάδρομος πολλαπλής χρήσης για τον άξονα ΗΠΑ-Ισραήλ παρέχοντας τους στρατιωτική, οικονομική και πολιτική ισχύ στο ζωτικό τρίγωνο Μ. Ανατολή, Κασπία, Κεντρική Ασία. Η διπλωματία των αγωγών που έχει υιοθετήσει ως τώρα η Άγκυρα δεν αποσκοπεί μόνο στην μετατροπή της σε έναν ισχυρό ενεργειακό δακτύλιο. Αντιθέτως, η στρατηγική της όπως αυτή εκφράζεται και δια στόματος Νταβούτογλου είναι να καταστεί μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη στην περιοχή. Εφόσον λοιπόν καταφέρει η Τουρκία να αποκτήσει μια ισχυρή θέση χάρη στην ενεργειακή της στρατηγική θα μπορεί διαρκώς να αναδεικνύει την γεωπολιτική της σημασία προς το ΝΑΤΟ,την Ε.Ε. Κατ’ αυτό τον τρόπο θα μπορεί η ‘Άγκυρα να εκλαμβάνεται ως ένα ισχυρό κράτος στην περιοχή το οποίο δύναται να λειτουργήσει ως γέφυρα στις σχέσεις Ανατολής- Δύσης. Αν η Τουρκία καταστεί ένας σημαντικότατος ενεργειακός παίκτης ο οποίος θα προσφέρει την δυνατότητα των πολλαπλών αγωγών θα αναβαθμίσει ταυτόχρονα το γεωπολιτικό της προφίλ. Αυτό θα αποτελεί ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί στο χέρι της το οποίο θα αξιοποιήσει μέχρι τέλους προκειμένου να πάρει ως αντάλλαγμα κάποιες υποχωρήσεις τόσο για το Κουρδικό όσο και για το κυπριακό. Παράλληλα η Τουρκία θα αδράξει την ευκαιρία για να ενισχύσει το προφίλ της προς την Ε.Ε έτσι ώστε να επιταχύνει την διαδικασία της ένταξης της. Συγκεκριμένα θα προσπαθήσει να προωθήσει το προφίλ της γεφυροποιού χώρας η οποία δύναται να καταστεί μεσολαβητής ανάμεσα στην Ε.Ε και στον ισλαμικό κόσμο. Πρόκειται για μια παράμετρο της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας η οποία ευθυγραμμίζεται πλήρως με την θεωρία Νταβούτογλου για την ανάγκη να αξιοποιήσει το γεωγραφικό της βάθος και να καταστεί κομβική μεσολαβητική δύναμη ανάμεσα στη Δύση και στις χώρες που γειτνιάζουν με αυτήν. Αν καταστεί επίσης σημαντική γεωπολιτική δύναμη τότε πιθανότατα να προκύψουν περισσότερες προστριβές και στις εκάστοτε διαμάχες της με το Ιράκ και την Συρία σχετικά με τη διαχείριση των υδάτων του Τίγρη και του Ευφράτη. Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται κινητικότητα εκ μέρους της Τουρκίας σχετικά με την υπογραφή συμβολαίων για τη μεταφορά φυσικού αερίου. Η Άγκυρα παίζοντας το χαρτί των πολλαπλών αγωγών προσπαθεί να εμπλακεί σε αρκετές κοινοπραξίες όπως είναι οι αγωγοί Nabucco και Southstream ενώ παράλληλα προβαίνει σε διπλωματικά ανοίγματα τα οποία λειτουργούν καταλυτικά για την Κυπριακή Δημοκρατία. Χαρακτηριστική η πρόσφατη συμφωνία που υπεγράφη ανάμεσα σε Μόσχα και Άγκυρα αλλά και ανάμεσα σε Κατάρ και Άγκυρα. Μέσα από αυτές τις συμφωνίες επιχειρεί να διευρύνει τον διπλωματικό της ρόλο στην περιοχή και να μην αποκλειστεί απο κανένα ενεργειακό συμβόλαιο. Η συμμετοχή της Τουρκίας στον αγωγό Nabucco είναι εξαιρετικά σημαντική εφόσον με την λειτουργία του παρακάμπτεται η Ρωσία και το μονοπώλιο της Gazprom. Κατ’ αυτό τον τρόπο ισχυροποιείται η Τουρκία εφόσον ο αγωγός αυτός θα μπορεί να παρέχει φυσικό αέριο στην Ευρώπη ενώ το μεγαλύτερο τμήμα του αγωγού θα διέρχεται τα εδάφη της Τουρκίας;πράγμα το οποίο υποδηλώνει ότι η Τουρκία θα είναι η μεγαλύτερη κερδισμένη τόσο οικονομικά όσο και γεωπολιτικά. Η λειτουργία του Ναμπούκο θα αποτελέσει ένα ισχυρό χαρτί στα χέρια της Άγκυρας μέσα από το οποίο θα μπορεί να ασκήσει πιέσεις προς την Ε.Ε για ζητήματα όπως το Κυπριακό, το Κουρδικό ή και την ευρωπαϊκή της πορεία. Η πρόσφατη υπογραφή συμφωνίας ανάμεσα στη Ρωσία και την Τουρκία τον περασμένο Αύγουστο σχετικά με τον αγωγό Southstream αποδεικνύει την κινητικότητα της τουρκικής διπλωματίας όσον αφορά τον τομέα της ενέργειας. Στην συμφωνία αυτή η Τουρκία συναίνεσε στη διέλευση του αγωγού αυτού από τα ύδατα της στην Μαύρη Θάλασσα εντός των οποίων θα επιτρέψει τη διεξαγωγή θαλάσσιων αναγνωριστικών ερευνών. Ακολουθώντας λοιπόν μια πολύπλευρη στρατηγική η Άγκυρα επιδιώκει να ισχυροποιήσει το γεωστρατηγικό της προφίλ αλλά και να καταστεί διαμεσολαβητική δύναμη σε περίπτωση που υπάρξει τριβή ανάμεσα σε Ρωσία και ΗΠΑ. Κατάρ Το διπλωματικό άνοιγμα στην πρόσφατη συμφωνία με το Κατάρ για την επέκταση του αγωγού Ναμπούκο και στο Κατάρ συνοδεύτηκε από πρόταση προς το Κατάρ για διασύνδεση του με το Τσεϊχάν έτσι ώστε να γίνεται η μεταφορά ενεργειακών πόρων από το Κατάρ προς το λιμάνι αυτό της Αν. Μεσογείου. Απώτερος στόχος της Τουρκίας σύμφωνα και με τον υπουργό Ενέργειας της είναι τόσο το Κατάρ όσο και η Συρία να ενωθούν με τον αγωγό Ναμπούκο. Παραβιάσεις στην ΑΟΖ Κύπρου Εφόσον η Άγκυρα έχει εστιάσει την ενεργειακή της πολιτική στην μετατροπή του Ceyhan -το οποίο βρίσκεται απέναντι από την χερσόνησο της Καρπασίας- σε ένα ισχυρό ενεργειακό δακτύλιο δεν θα επιτρέψει να καταστραφούν οι γεωπολιτικές της αυτές φιλοδοξίες από το ενδεχόμενο ανεύρεσης κοιτασμάτων από την Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτό άλλωστε καθίσταται σαφές μετά και τις παρενοχλήσεις εις βάρος των πλοίων που διενεργούν έρευνες στην ΑΟΖ της Κύπρου κατόπιν συμφωνίας τους με την Δημοκρατία. Αν αναλογιστούμε και την θεωρία του Νταβούτογλου σύμφωνα με την οποία η Αν. Μεσόγειος και το Αιγαίο αποτελούν έναν ενιαίο ζωτικό χώρο όπου πρέπει να κυριαρχεί η Τουρκία μπορούμε να αντιληφθούμε τις κινήσεις στις οποίες δεν θα διστάσει να προβεί η Άγκυρα. Γι’ αυτό εξάλλου προειδοποιεί με θερμά επεισόδια σε περίπτωση που συνεχίσουν οι έρευνες και συνάμα απαιτεί να υπάρξει διαμοιρασμός των ενεργειακών αποθεμάτων με τους Τ/Κ σε περίπτωση διευθέτησης του Κυπριακού. Αυτό όμως το ενδεχόμενο αντιστρατεύεται τόσο το Δίκαιο της Θάλασσας όσο και τα Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας 541+550, την συνθήκη εγκαθίδρυσης του 1960 αλλά και το Κοινοτικό Κεκτημένο. Επιπλέον ο εντοπισμός μεγάλης ποσότητας υδρογονανθράκων στην περιοχή της Αν. Μεσογείου πλήττει τα συμφέροντα της Τουρκίας εφόσον αυτό θα επανάφερε στο ενεργειακό παιχνίδι ενεργειακές οδούς τις οποίες προσπαθεί να αποκλείσει η Άγκυρα όπως π.χ τον Λίβανο, τη Συρία και την Αίγυπτο αποδυναμώνοντας το Τσεϊχάν. Παράλληλα κλονίζονται οι επενδύσεις ξένων ενεργειακών κολοσσών στις ενεργειακές υποδομές της Τουρκίας. Νέα δεδομένα για την ασφάλεια της περιοχής θα προκύψουν και στην περίπτωση που η Άγκυρα πραγματώσει τα σχέδια της για πυρηνική ενέργεια στην Μερσίνα γεγονός το οποίο θα θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου. Συνεπώς οι εξελίξεις σχετικά με τις παραβιάσεις της ΑΟΖ της Κύπρου δεν μπορούν να διαχωριστούν από την ασφάλεια στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου στην περιοχή όπου εκτός απο κυριαρχικά δικαιώματα στην ΑΟΖ εκάστου κράτους εμπλέκονται τόσο ζητήματα υδροπολιτικής, διενέξεων (Παλαιστινιακό, Κουρδικό, Κυπριακό) όσο και ο φόβος της πυρηνικής απειλής. Η Άγκυρα προσπαθεί να καταστεί ειρηνοποιός δύναμη και ρυθμιστικός παράγοντας στην περιοχή προκειμένου να καθορίζει τις εξελίξεις αποσπώντας σημαντικά ανταλλάγματα από τους δυτικούς εταίρους της. * Διεθνολόγος, επιστημονικός συνεργάτης Κυπριακού Κέντρου Μελετών (ΚΥ.ΚΕ.Μ.)Διαβάστε περισσότερα...
Χρήστος ΙακώβουΔιευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Μελετών (ΚΥ.ΚΕ.Μ.)
Προσφάτως ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν το σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας που θα εγκαθίστατο στην Τσεχία και την Πολωνία. Το προηγούμενο αντιπυραυλικό σύστημα περιελάμβανε την ανάπτυξη συστήματος ραντάρ στην Τσεχία και την εγκατάσταση δέκα χερσαίων πυραύλων αναχαίτισης στην Πολωνία. Αντιθέτως, το νέο σύστημα προβλέπει την ανάπτυξη μικρότερων πυραύλων τύπου SM-3, αρχικώς σε πλοία ή θαλάσσια πλατφόρμα στην Ανατολική Μεσόγειο και εν συνεχεία σε χερσαία εγκατάσταση όπου στρατηγικό μέρος αυτού του συστήματος θα αποτελεί η Τουρκία.
Μπορεί η κίνηση αυτή να ικανοποιεί προσώρας τουλάχιστον τη Ρωσία, η οποία αντιτάχθηκε σθεναρά στην απόφαση της κυβέρνησης Μπους, στην ουσία, όμως, δεν πρόκειται για στρατηγική αλλαγή στον τομέα της εθνικής ασφάλειας αλλά για επανασχεδιασμό που οδηγεί σε αναδίπλωση τακτικής. Ο στρατηγικός στόχος παραμένει σταθερός δηλαδή η αντιμετώπιση της συμβατικής και μη συμβατικής διεύρυνσης ισχύος του Ιράν. Η επανεξέταση της τακτικής των ΗΠΑ βασίστηκε σε μία αναθεωρημένη εκτίμηση του πυραυλικού προγράμματος του Ιράν και των νέων εξελίξεων στην πυραυλική τεχνολογία. Η προηγούμενη αρχιτεκτονική της αντιπυραυλικής ασπίδας ήταν σχεδιασμένη για να αναχαιτίζει Ιρανικούς πυραύλους μακρού βεληνεκούς. Το στρατηγικό επιχείρημα της προηγούμενης πρότασης στηριζόταν στην προστασία της Ευρώπης και της ανατολικής ακτής των ΗΠΑ από πιθανές Ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις. Οι τελευταίες δοκιμές που έκανε το Ιράν συγκλίνουν προς την εκτίμηση ότι η Ισλαμική Δημοκρατία στρέφεται ταχέως σε πυραύλους μέσου και μικρού βεληνεκούς. Έτσι μέσα στα πλαίσια αυτής της αναθεωρημένης εκτίμησης άρχισε πλέον να δημιουργείται το σενάριο μεταφοράς της αντιπυραυλικής ασπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο, την Τουρκία και το Ισραήλ. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ταυτοχρόνως με την ανακοίνωση για εγκατάλειψη της αντιπυραυλικής ασπίδας το Πεντάγωνο επιβεβαίωσε τις συζητήσεις για το συμβόλαιο-μαμούθ, μεταξύ ΗΠΑ – Τουρκίας, ύψους 7,8 δις. δολαρίων για πώληση πυραύλων πάτριοτ. Το σύστημα πάτριοτ έχει τρεις μεγάλες επιχειρησιακές λειτουργίες: επικοινωνίες, επιτήρηση μέσω ραντάρ και καθοδήγηση πυραύλων όπου συνδυάζονται σε ένα καλά συντονισμένο, ασφαλές και ολοκληρωμένο κινητό σύστημα αεράμυνας, ό,τι ακριβώς χρειάζονται οι Αμερικανοί στο νέο σχεδιασμό.
Το σενάριο αυτό, όπως εξελίσσεται, είναι πρωτίστως προσαρμοσμένο στα στρατηγικά σχέδια των ΗΠΑ και θέτει εκ νέου το μεγάλο πολιτικό θέμα που αφορά τις σχέσεις της Αμερικής με το ΝΑΤΟ πάνω στο θέμα των επιχειρήσεων και των συμβατικών υποχρεώσεων της Ατλαντικής Συμμαχίας. Οι ίδιες όμως στρατηγικές ανάγκες των ΗΠΑ δίδουν την ευκαιρία στην Τουρκία να εκμεταλλευτεί τη στρατηγική της θέση έναντι του Ιράν και να διαπραγματευτεί με γεωπολιτικούς όρους. Επιπλέον, αυτές οι Αμερικανικές ανάγκες δημιουργούν προϋποθέσεις για μαζικές επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων στην Τουρκία με πιθανές επιπτώσεις στην διατήρηση της εσωτερικής τάξης υπέρ των στρατιωτικών αλλά, το πιο σημαντικό, για ικανοποίηση της αναθεωρημένης επιθυμίας της Τουρκίας να διαδραματίσει ηγεμονική παρουσία ως ενδοσυστημικός πόλος ισχύος στην Μέση Ανατολή. Το τελευταίο προστίθεται ως ισχυροποίηση των συντελεστών ισχύος της Τουρκίας σε διαπραγματεύσεις για επίλυση προβλημάτων, όπως το Κυπριακό. Επομένως, οποιαδήποτε προσδοκία εκ μέρους της Ελληνικής πλευράς για άσκηση διεθνούς πιέσεως επί της Τουρκίας για υποχωρήσεις στις συνομιλίες εξανεμίζεται. Μάλλον ο διεθνής παράγοντας θα κινηθεί για πιέσεις στην Ελληνική πλευρά μέσω των Ηνωμένων Εθνών.
Αυτή βέβαια η εξέλιξη δεν είναι άνευ διλημμάτων για την Τουρκία. Θα ρισκάρει η Τουρκία να εισέλθει στις διαφορές Ουάσιγκτον – Μόσχας. Η Ρωσία τάσσεται κατηγορηματικά εναντίον κάθε Αμερικανικής αντιπυραυλικής ασπίδας στην Τουρκία. Η Τουρκία σήμερα προμηθεύεται το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς της από τη Ρωσία. Κατά την επίσκεψη του Βλαντιμίρ Πούτιν στις αρχές Αυγούστου στην Τουρκία υπεγράφησαν περίπου 20 συμφωνίες που αφορούν την ενέργεια, το εμπόριο και άλλους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής συνεργασίας. Η Ρωσία θα παίξει κατά πάσα πιθανότητα την κάρτα της ενέργειας εναντίον της Τουρκίας.
Αν τελικά οι ΗΠΑ προχωρήσουν στην υλοποίηση της αντιπυραυλικής ασπίδας, είτε αρχικώς και ιδιαιτέρως στην θάλασσα της Ανατολικής Μεσογείου είτε στην Τουρκία και το Ισραήλ, εκ των πραγμάτων ο γεωπολιτικός χώρος στον οποίο ευρίσκεται η Κύπρος αποκτά επιπρόσθετη στρατηγική αξία. Το ερώτημα που προκύπτει για την Κυπριακή Δημοκρατία είναι το εξής: ποιός σχεδιασμός υπάρχει για την αξιοποίηση αυτών των νέων δεδομένων; Η απάντηση δεν είναι δύσκολο να προβλεφθεί. Η Κύπρος αυτή τη στιγμή στερείται ισότιμης συμμετοχής στο υπό εξέλιξη συλλογικό σύστημα ασφαλείας της ΕΕ. Αυτό με τη σειρά του φέρει εκ νέου στην επιφάνεια το ζήτημα της μη συμμετοχής της Κύπρου στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη και απαντάει στο αρχικό ερώτημα ότι τα όποια στρατηγικά πλεονεκτήματα μπορεί να αποκομίσει η Κύπρος από αυτό το στρατηγικό παίγνιο θα τα μονοπωλήσουν οι Βρετανικές Βάσεις και η Τουρκία.
Διαβάστε περισσότερα...
