Πέμπτη, 4 Οκτωβρίου 2012

Βιβλιοκριτική : Βυζαντινή υψηλή στρατηγική

Του Χρηστου Γιανναρα

Το βιβλίο του Χαράλαμπου ΠαπασωτηρίουΒυζαντινή υψηλή στρατηγική (6ος - 11ος αιώνας) είναι κατά τη γνώμη μου από τις μελέτες - κλειδιά στη διεθνή βιβλιογραφία, τόσο για τις σπουδές στρατηγικής όσο και για τις βυζαντινές σπουδές. Εχει τις προδιαγραφές να λειτουργήσει ως βασικό βιβλίο αναφοράς και στους δύο αυτούς γνωστικούς χώρους σε διεθνές επίπεδο. Για τον Ελληνα αναγνώστη και για τη συγκρότηση ελληνικής στρατηγικής και διπλωματίας στις συγκεκριμένες σήμερα συνθήκες του διεθνούς συστήματος, θα έλεγα ότι το βιβλίο αποτελεί κεφαλαιώδες αλφαβητάρι.

Πρόκειται για επανεπεξεργασία της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του πανεπιστήμιου του Στάνφορντ στην Καλιφρόνια - διατριβή που ακολούθησε τις βασικές του σπουδές στην Οξφόρδη. Δηλαδή για μελέτη σφυρηλατημένη σε περιβάλλοντα εξαιρετικά υψηλών ακαδημαϊκών απαιτήσεων, γι' αυτό και ελπίζω ιδιαίτερα ανθεκτική ακόμα και στην ελληνική «προοδευτική» δυσπιστία για ό,τι απειλεί την αγκύλωση στις προπαγανδιστικές περί Βυζαντίου αφέλειες.

Διαβάζει (ή ξαναδιαβάζει) κανείς την ιστορία έξι αιώνων της εξελληνισμένης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας της Νέας Ρώμης - Κωνσταντινουπόλεως από πρίσμα συναρπαστικό σύγχρονης επιστημονικής οπτικής: αυτό της σπουδής των διεθνών σχέσεων και της στρατηγικής ανάλυσης. Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης αποτέλεσε το μακροβιότερο κέντρο διεθνούς ισχύος και επιρροής στην ανθρώπινη ιστορία - με μοναδικό αντίστοιχο φαινόμενο στην Απω Ανατολή, την Κίνα. Επί χίλια περίπου χρόνια η οικουμενική αυτή αυτοκρατορία αποτελούσε για τη διεθνή κοινωνία τον μόνο παράγοντα πολιτικής νομιμοποίησης - κάθε ανεξάρτητος ηγεμόνας, σε Ανατολή και Δύση, επεδίωκε την επιβεβαίωση του διεθνούς του status από την Κωνσταντινούπολη, όπως σήμερα την επιδιώκει από τον ΟΗΕ.

Το βιβλίο τεκμηριώνει την άποψη ότι η Κωνσταντινούπολη κράτησε τη σκυτάλη της πρωτιάς στη διεθνή πολιτική επί δέκα αιώνες, γιατί συνέδεε την πολιτειακή της υπόσταση και την πολιτική της πρακτική με τον στόχο όχι απλώς μιας «εθνικής» επιβίωσης, πολεμικής υπεροχής ή οικονομικής ηγεμονίας, αλλά με τη διεθνή ισχύ και επιρροή του πολιτισμού που ενσάρκωνε. Ακόμη και στις πιο δύσκολες περιόδους εδαφικής συρρίκνωσης, πληθώρας εξωτερικών απειλών και οικονομικής εξάντλησης, η κοινωνία και τα στελέχη της διατηρούσαν τη νοοτροπία διαχείρισης ενός πολιτισμού πανανθρώπινης εμβέλειας. Αυτή η νοοτροπία αποτέλεσε τον κεντρικό άξονα της υψηλής στρατηγικής, της διπλωματίας και της εκπληκτικής προσαρμοστικότητας των κρατικών δεσμών, με αποτέλεσμα την αμείωτη υπεροχή των διεθνών ερεισμάτων και της πολιτικής ισχύος της αυτοκρατορίας.

Πολιτικό δίδαγμα άκρως ρεαλιστικό για το σημερινό ελλαδικό κράτος που απωθεί μετά βδελυγμίας οποιαδήποτε σχέση πολιτικής και πολιτισμού, πολιτισμού και ελληνικότητας. Αξίζει να συγκρίνει κανείς, μέσα από τις σελίδες της μελέτης του Παπασωτηρίου, την πολιτική νοοτροπία και τακτική της Κωνσταντινούπολης (σε περιόδους έσχατης κρατικής αδυναμίας) απέναντι στις τότε μεγάλες δυνάμεις των Περσών ή των Αράβων, με τη νοοτροπία της υποτέλειας και του μεταπρατισμού του σύγχρονου ελληνικού κράτους.

Χιλιοειπωμένα πράγματα: Σήμερα δεν μπορούμε να αναχαιτίσουμε ούτε την πλύση εγκεφάλου που μας επιβάλλει η κυρίαρχη στον δημόσιο λόγο αγραμματοσύνη, διαστρέφοντας πεισματικά ακόμα και τους κοινούς τόπους της έντιμης ιστορικής έρευνας. Δεν υπάρχει περιθώριο να αντλήσουμε από το «Βυζάντιο» αρχές και υποδείγματα πολιτιστικής διπλωματίας και πολιτικής στρατηγικής, το «Βυζάντιο» είναι για εμάς τους Νεοέλληνες ντροπή: αιώνες σκοταδισμού θρησκοληψίας και κληρικοκρατίας, μανίας για αφανισμό του ελληνικού πολιτισμού, καταστροφής αρχαιοελληνικών ναών, αγαλμάτων, χειρογράφων (που μεταβάλλονται σε παλίμψηστα για την καταγραφή της ανθελληνικής υστερίας). Ο δημόσιος στην Ελλάδα λόγος έχει υιοθετήσει απόλυτα το προπαγανδιστικό μοτίβο των θεωρητικών του αμερικανικού Πενταγώνου ότι το αρχαίο ελληνικό πνεύμα επέζησε μόνο στη Δυτική Ευρώπη (του μεσαιωνικού φραγκοτευτονικού πρωτογονισμού) και όχι στο «Βυζάντιο».

Αυτές οι θέσεις παιδαγωγούν πολιτιστικά και πολιτικά τον Νεοέλληνα σήμερα, ωσάν να είναι ανύπαρκτες οι μελέτες και τα συμπεράσματα κορυφαίων στον διεθνή επιστημονικό χώρο μελετητών που κονιορτοποιούν, κυριολεκτικά, τέτοια προπαγανδιστικά στερεότυπα. Νιώθει αμηχανία κανείς να υποδείξει σε σεβαστά ονόματα της νεοελληνικής διανόησης ότι καλό θα ήταν, προτού εκτεθούν με απορριπτικούς του «Βυζαντίου» αφορισμούς, να είχαν έστω και μόνο ξεφυλλίσει κάποιο από τα κλασικά βιβλία του Runciman ή του Toynbee ή του Jones ή του Obolensky ή του Beck ή της Hussey ή του Ostrogorsky.

To πρόσφατο βιβλίο του Χαράλαμπου Παπασωτηρίου είναι ένας καλός οδηγός ανυποταξίας στη συμπλεγματική κατασυκοφάντηση του «βυζαντινού» παρελθόντος των Ελλήνων από τους σύγχρονους ταγούς του λαού μας. Στις σελίδες του θα βρει ο αναγνώστης αφορμές (ή και απαντήσεις) καίριων ερωτημάτων: Πώς και γιατί κυριάρχησε διεθνώς η χονδροειδέστερη στα ιστορικά χρονικά πλαστογράφηση: να ονομαστεί, στον 18ο αιώνα, «Βυζάντιο» η εξελληνισμένη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης. Πώς και σε ποια στάδια συντελέστηκε ο πολιτιστικός και γλωσσικός εξελληνισμός της αυτοκρατορίας. Πώς και με ποιους αργόσυρτους ρυθμούς άρχισαν να τετραποδίζουν στον πολιτισμό μιμούμενοι το «Βυζάντιο» οι λαοί που σε κατάσταση ορδής και πρωτογονισμού κατέλυσαν τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και εγκαταστάθηκαν στα εδάφη της, βυθίζοντας το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης σε ανατριχιαστική για αιώνες βαρβαρότητα.

Θα βρει ακόμα ο αναγνώστης πληροφορίες για τον «σοσιαλιστικό» (ο όρος είναι του Runciman) χαρακτήρα της «βυζαντινής» κοινωνίας, τον συνεχή αγώνα της κεντρικής εξουσίας ενάντια στη μεγάλη ιδιοκτησία, το «αλληλέγγυον» της συλλογικής φορολόγησης, την εκπληκτική κοινωνική κινητικότητα και αταξική αξιοκρατία. Για την πολεμική στρατηγική και τεχνολογία των «Βυζαντινών», με μοναδική ευελιξία προσαρμογής στην ιδιαιτερότητα του κάθε αντιπάλου. Για τις συνεχείς εκσυγχρονιστικές μεταρρυθμίσεις των κοινωνικών θεσμών και της κρατικής διοίκησης.

Αν η σύγχρονη Ελλάδα δεν είχε τόσο ριζικά και ανίατα αφελληνιστεί, οι βυζαντινές σπουδές θα αποτελούσαν κεφαλάρι της ελληνικής πολιτικής επιστήμης.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλούνται οι φίλοι που καταθέτουν τις απόψεις τους να χρησιμοποιούν ψευδώνυμο για να διευκολύνεται ο διάλογος. Μηνύματα τα οποία προσβάλλουν τον συγγραφέα του άρθρου, υβριστικά μηνύματα ή μηνύματα εκτός θέματος θα διαγράφονται. Προτιμήστε την ελληνική γλώσσα αντί για greeklish.